Νεοφιλελευθερισμός είναι το στάδιο της κεφαλαιοκρατίας που συνδέθηκε με την εγκατάλειψη της κεϋνσιανής πολιτικής εξαιτίας των πετρελαϊκών κρίσεων της δεκαετίας του 1970. Από το 1980 η δαιμονοποίηση της κρατικής πολιτικής και η εξύμνηση των θετικών γνωρισμάτων του ιδιωτικού τομέα αποτελούν μορφή κυρίαρχης ιδεολογίας και πολιτικής. Επίσης το ιδεολόγημα περί του ‘τέλους της ιστορίας’ , μετά την πτώση του Σοβιετικού μπλοκ, ενίσχυσε την ηγεμονία του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού καθώς γίνεται αντιληπτός ως κάτι το αξεπέραστο ή και φυσικό χωρίς ιστορικές καταβολές. Σε αυτό το πλαίσιο, η έννοια της κοινωνικής ολότητας αντικαθίσταται από την απόλυτη προτεραιότητα της έννοιας του ατόμου το οποίο θεωρείται αποκλειστικά υπεύθυνο για τους όρους ζωής του.
Οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές χαρακτηρίζονται από εκτεταμένες ιδιωτικοποιήσεις και περικοπές των δημοσίων δαπανών καθώς και από αυξημένη εκμετάλλευση του εργατικού δυναμικού μέσω της περεταίρω υπαγωγής της εργασίας στο κεφάλαιο. Το ιδεολόγημα περί της προτεραιότητας του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού έναντι της πραγματικής υλικής βιομηχανικής βάσης, οδήγησε στην μορφή του ‘καπιταλισμού-καζίνο’, οι δραματικές επιπτώσεις του οποίου εμφανίστηκαν στην δομική χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-2008. Επίσης, η μετακύλιση των επιπτώσεων της κρίσης στον ίδιο τον λαό προκειμένου να διασφαλιστεί η σωτηρία των τραπεζών και των ισχυρών χρηματοπιστωτικών ομίλων μέσω εκτεταμένων κρατικών δαπανών, αποτέλεσε μια ληστρικού τύπου στρατηγική για την διάσωση του παγκόσμιου καπιταλισμού, υποδεικνύοντας τα όρια του νεοφιλελευθερισμού καθώς η κρατική παρέμβαση ήρθε ξανά στο προσκήνιο. Με άλλα λόγια, πραγματοποιήθηκε μια συλλογικού τύπου αντιμετώπιση της κρίσης προς το όφελος μιας χρηματιστικής ολιγαρχικής μειοψηφίας, επανανοηματοδοτώντας την προτεραιότητα του ατομικού συμφέροντος έναντι του κοινωνικού με όρους κρατικομονοπωλιακής καθώς και διακρατικομονοπωλιακής επιβολής.
Η όξυνση των παγκόσμιων ανισοτήτων την τελευταία δεκαετία που είναι αντίστοιχη των ανισοτήτων του προ-καπιταλιστικού Παλαιού Καθεστώτος ισοδυναμεί με την συστηματική υποβάθμιση των λαών, οξύνοντας την εκμετάλλευση της εργασίας και κατά συνέπεια προωθώντας την διαρκή επιδείνωση των υποκειμένων της εργασίας. Τα εργασιακά υποκείμενα εγκλωβίζονται σε μια κατάσταση που φαντάζει ανυπέρβλητη και για την οποία συνεχώς προβάλλεται η αντίληψη ότι υπεύθυνα είναι τα ίδια και όχι οι διαμορφωμένες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες. Σε αυτό το εκρηκτικό πλαίσιο ήρθε να προστεθεί και η παγκόσμια υγειονομική κρίση του Covid-19 βαθαίνοντας την δομική κρίση του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο.
Παρά τα ιδεολογήματα περί της διαταξικότητας της πανδημίας ως ένα γεγονός που επηρεάζει ισότιμα τις ζωές ανεξαρτήτου ταξικής προέλευσης, ο συνδυασμός της εργαλειακής διαχείρισης της πανδημίας με τα ατομικιστικά πρότυπα συμπεριφοράς στα πλαίσια της νεοφιλελεύθερης λογικής σχετικά με την προτεραιότητα του ατομικού συμφέροντος έναντι του κοινού, προώθησε την κεφαλαιακή συσσώρευση των μονοπωλιακών διεθνικών πολυκλαδικών ομίλων εις βάρος των ανθρώπων του μόχθου, της εργασίας. Ενδεικτική είναι η αύξηση των μονοπωλιακών υπερκερδών του πολυεθνικού ομίλου Amazon, στον οποίο παρατηρήθηκε τριπλασιασμός των κερδών παρά την πανδημία την στιγμή όπου η αύξηση της ανεργίας εξαιτίας της αδυναμίας πολλών κλάδων να προσφέρουν την επιλογή της εξ αποστάσεως εργασίας υποβάθμιζε το βιοτικό επίπεδο όλο και περισσότερων εργαζομένων. Το προηγούμενο παράδειγμα είναι ένα από τα πολλά, προκειμένου να γίνει αντιληπτή η ταξική διάσταση της πανδημίας καθώς η ανεργία ή και η απειλή μόλυνσης σε χώρους όπου συνέχισαν να λειτουργούν εξέθετε τους εργαζόμενους, ενώ τα μονοπωλιακά κέρδη αυξάνονταν. Η έννοια της ατομικής ευθύνης προκειμένου να καλυφθεί η απουσία και η ανάγκη της δημόσιας μέριμνας για το ξεπέρασμα της πανδημικής κρίσης αποτέλεσε το φετιχοποιημένο περίβλημα των δυτικών κοινωνιών. Αξίζει να σημειωθεί ότι η κοινωνική κρίση του νεοφιλελεύθερου αφηγήματος συνέβαλε στις καταστροφικές συνέπειες της πανδημίας, καθώς η απουσία κοινωνικού προβληματισμού και η εξύμνηση της ατομικής ελευθερίας με αρνητική χροιά ως μιας μορφής απουσίας περιορισμών κατά τα νεοφιλελεύθερα πρότυπα, πυροδότησε την αδιαφορία και την βαθιά αντιανθρωπιστικού περιεχομένου αντίληψη της ‘ανοσίας της αγέλης’ πριν εμφανιστούν τα εμβόλια ή απλά της θυσίας των ευπαθών ομάδων για την σωτηρία των υπολοίπων, υπό το πρίσμα της οικονομικής ωφελιμότητας.
Η κοινωνία ως ένα απλό άθροισμα ατόμων και όχι ως ένας συνεκτικός ιστός οι πλευρές του οποίου αλληλεπιδρούν εσωτερικά στα πλαίσια αλληλοτροφοδοτούμενων ανθρωπίνων σχέσεων, αποτελεί μια προβληματική κατάσταση. Η έννοια του ‘ιδιώτη’ όπου εντός του καπιταλισμού και κυρίως στα πλαίσια του νεοφιλελευθερισμού θεωρείται ως ο απόλυτα θετικός προσδιορισμός, στην αρχαία Ελλάδα είχε αρνητική χροιά. Ο ιδιώτης στην αρχαία Ελλάδα ταυτιζόταν με τον διανοητικά ανεπαρκή (idiot στα Αγγλικά) καθώς συνδεόταν με την προώθηση του ίδιον έναντι του κοινού, το οποίο ισοδυναμούσε με την απουσία αντίληψης περί του συνόλου της κοινωνίας αναγκών μέσω μιας συνθετικού τύπου νόησης. Ο επαναπροσδιορισμός της έννοιας του συμφέροντος και η ταύτιση των ατομικών αναγκών με τις ανάγκες της ανθρωπότητας ως ολότητας αποτελεί μείζονος σημασίας όρο για την ταξική διάγνωση, οργάνωση και προώθηση της κοινωνικής ανάπτυξης ενάντια στην χρηματιστική ολιγαρχία και την ιδιοποίηση του ανθρωπίνου μόχθου. Υπό το πρίσμα του νεοφιλελευθερισμού, τα εργασιακά υποκείμενα, εγκλωβισμένα με όρους εξαρτημένων αντανακλαστικών στην κυρίαρχη αντίληψη περί της απουσίας εναλλακτικής προοπτικής, συχνά αποφεύγουν να κατηγορήσουν τον ίδιο τον καπιταλισμό και τις καταστροφικές πολιτικές που επιβάλλει, αποδεχόμενα τα ιδεολογήματα περί ατομικής ευθύνης, σε μια κοινωνία που σταδιακά αποκτά την Χομπσιανών καταβολών μορφή του ‘πολέμου όλων εναντίων όλων’. Η αναγκαιότητα μιας θετικά προσδιορισμένης εναλλακτικής προοπτικής έναντι των δυσμενών επιπτώσεων της νεοφιλελεύθερης καπιταλιστικής πολιτικής και η αντιστροφή του όρου της κυριαρχίας του ατόμου έναντι της κοινωνίας είναι επιτακτική για το μέλλον αλλά και την επιβίωση της ανθρωπότητας.
Πηγή Εικόνας: https://www.google.com/search?q=%CE%BD%CE%B5%CE%BF%CF%86%CE%B9%CE%BB%CE%B5%CE%BB%CE%B5%CF%85%CE%B8%CE%B5%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82&rlz=1C1CHBD_enGR919GR919&sxsrf=ALeKk02qJLD1pM39sCqyYLyYrXDJn-C-Ww:1625511395816&source=lnms&tbm=isch&sa=X&ved=2ahUKEwig6MzqzczxAhUQ_7sIHT1KAs4Q_AUoAXoECAEQAw&biw=1920&bih=969#imgrc=HvqDkyZS_BtGIM&imgdii=V2zWDg3au2o20M
Αθανάσιος Τζωρτζίνης, Πολιτικός Επιστήμονας
