Οι 3 εξουσίες του Συντάγματος (Νομοθετική, Εκτελεστική, Δικαστική) ονομάζονται εξουσίες γιατί αποβλέπουν στην εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος. Κατά τον ίδιο συλλογισμό, η ύπαρξη των ΜΜΕ έχει ειπωθεί ότι αποτελεί την τέταρτη εξουσία για τον ίδιο ακριβώς λόγο. Τα τέσσερα αυτά σώματα αποτελούν λειτουργήματα.
Τα ΜΜΕ έχουν καρπωθεί τον όρο τέταρτη εξουσία, καθώς έχουν ως ρόλο να δρουν με τρόπο ελεγκτικό προς τις άλλες εξουσίες, να ενημερώνουν για τα δημόσια πράγματα, αλλά και γιατί αποτελούν και μεταφέρουν την φωνή του λαού. Αυτά είναι και αυτά που πρεσβεύει η φιλελεύθερη προσέγγιση, της οποίας στον αντίποδα βρίσκεται η ριζοσπαστική. Σύμφωνα με την τελευταία τα ΜΜΕ αποτελούν επιχειρήσεις και ως εκ τούτου το συμφέρον βρίσκεται στο επίκεντρο. Επίσης, η ανεξαρτησία των ιδιοκτητών των Μέσων και των δημοσιογράφων, σύμφωνα πάντα με την ριζοσπαστική προσέγγιση, δε μπορεί να υπάρξει, καθώς οι ίδιοι αποτελούν μέρος του συστήματος, ενώ τέλος μέσα στο πλαίσιο των επιχειρηματικών και οικονομικών επαφών των μέσων, όπως είναι οι διαφημίσεις, δε μπορεί να μην υφίσταται λογοκρισία, έστω και εκούσια.
Η αλήθεια είναι ότι δε μπορούμε να δεχτούμε ολοκληρωτικά τη μια από τις δύο προσεγγίσεις, καθώς πρέπει να συνυπολογίσουμε τον τόπο, τον χρόνο και την συνθήκη. Ας πάρουμε ως παράδειγμα για τόπο την Ελλάδα, για χρόνο την μεταπολίτευση και για συνθήκη την σχέση πολιτικής και ΜΜΕ. Τα ΜΜΕ αποτελούν τον επικοινωνιακό δίαυλο μεταξύ πολιτικής εξουσίας και λαού. Μεταφέρουν ένα μήνυμα είτε προς τη μία είτε προς την άλλη κατεύθυνση. Αυτό συμβαίνει και στον τόπο, τον χρόνο και τη συνθήκη που ορίσαμε. Όσο πιο πολύ αλλοιώνεται ή αποσιωπείται αυτό το μήνυμα πλησιάζουμε στην ριζοσπαστική προσέγγιση, ενώ όσο πιο αναλλοίωτο μεταφέρεται πλησιάζουμε στην φιλελεύθερη προσέγγιση. Μπορούμε μάλιστα να φέρουμε σε αντιδιαστολή τόπους, χρόνους και συνθήκες. Για παράδειγμα αν ορίσουμε ως τόπο την Τουρκία, ως χρόνο το 2022 και ως συνθήκη ξανά την σχέση πολιτικής και ΜΜΕ διαπιστώνουμε ότι υπάρχουν διαφοροποιήσεις σε σχέση με το προηγούμενο παράδειγμα, ενώ αν θέσουμε ως τόπο την Σουηδία, ως χρόνο το 2022 και ως συνθήκη το πώς παρουσιάστηκε ένα φιλανθρωπικό event, θα βρούμε πάλι ξανά πολλές διαφορές. Αυτές οι διαφορές έγκεινται στο γεγονός ότι η φύση λειτουργίας των ΜΜΕ αλλάζει ανάλογα με τις συνθήκες κάτω από τις οποίες τις ερευνούμε. Στο ιδανικό σενάριο θα ενστερνιζόμασταν την φιλελεύθερη προσέγγιση, όμως η ριζοσπαστική είναι αυτή που σε διάφορες περιπτώσεις έχει ισχυρή παρουσία. Στην Ευρώπη του 2022 προσπαθούμε να τασσόμαστε υπέρ της φιλελεύθερης προσέγγισης, κάτι που μπορεί να μην πετυχαίνει απόλυτα, αλλά τουλάχιστον βρισκόμαστε σε ένα ικανοποιητικό επίπεδο.
Εδώ τίθεται όμως ένα άλλο ζήτημα. Το ζήτημα του σχολιασμού από τον δημοσιογράφο, το οποίο πρέπει να είναι διακριτό τόσο από τον ίδιο, όσο και από τους τηλεθεατές/ακροατές. Το μήνυμα της είδησης πρέπει να διακρίνεται από το μήνυμα του σχολίου. Ασφαλώς και μπορούν να υπάρχουν και τα δύο, αλλά ο τηλεθεατής/ακροατής/αναγνώστης πρέπει να μπορεί να τα διακρίνει.
Στην ελληνική πραγματικότητα οι Έλληνες έχουν γίνει δύσπιστοι σχετικά με τα ελληνικά ΜΜΕ, καθώς θεωρούν ότι τα συμφέροντά τους δεν βρίσκουν κοινό μέτωπο με τα μέσα. Αυτό έγινε κυρίως στην περίοδο της ελληνικής οικονομικής κρίσης, όπου χάθηκε τελείως η αξιοπιστία των πολιτικών δρώντων στα μάτια των πολιτών. Η αλήθεια είναι ότι η σχέση πολιτών, πολιτικών και ΜΜΕ είναι αλληλένδετη και σε μια ευρωπαϊκή χώρα πρέπει να είναι και σχέση εμπιστοσύνης. Τα ΜΜΕ σίγουρα αποτελούν τέταρτη εξουσία, καθώς σίγουρα ο ρόλος τους αποτελεί λειτούργημα και μόνο αν τα αντιμετωπίζουμε έτσι αναβαθμίζουμε τον ρόλο τους και το κύρος τους. Η ύπαρξη των ΜΜΕ εκδημοκράτισαν την σύγχρονη κοινωνία μας. Τα όποια προβλήματα και δυσλειτουργίες προκύπτουν στα ΜΜΕ δημιουργούνται κυρίως από πολιτικούς δρώντες, στην προσπάθειά τους να λειτουργούν ως διαχειριστές συμφερόντων.
Εδώ είναι και το λάθος των πολιτικών δρώντων, αλλά και των πολιτών. Ο ρόλος των ΜΜΕ είναι να είναι αληθινά, όχι να συμφωνούν μαζί σου. Το αν αποτελούν τέταρτη εξουσία ή όχι έγκειται από το πόσο αληθινά είναι σε αυτά που μεταδίδουν ή σχολιάζουν και όχι αν συμπίπτουν με τις προσωπικές σου απόψεις ή φιλοδοξίες.
Πάνος Πουρναράς, Πολιτικός Επιστήμονας – Δημοσιοράφος, Επικεφαλής LEP
