Written by 6:00 μμ Αρθρογραφία, Επικαιροτητα, Πέτρος Νικολούδης

Σαούλ Αλίνσκι: Ο Πατέρας του Δημοκρατικού Ριζοσπαστισμού | Πέτρος Νικολούδης

Το πιο σημαντικό βέβαια είναι ότι ο Αλίνσκι τίθεται υπέρ της συμμετοχής των ανθρώπων στα κοινά, στη πολιτική ζωή μιας χώρας.

Ο Σαούλ Αλίνσκι (30 Ιανουαρίου 1909- 12 Ιουνίου 1972) ήταν ένας Αμερικάνος ακτιβιστής της κοινότητας και πολιτικός θεωρητικός. Η δράση του επηρέασε σε σημαντικό βαθμό την εφαρμογή της κοινοτικής δράσης στον δυτικό κόσμο, που αποτελεί ένα από τα μοντέλα της κοινοτικής κοινωνικής εργασίας. Εργάστηκε για να αναδείξει στους κοινωνικά αδύναμους μιας κοινότητας, τρόπους οργάνωσης με τους οποίους μπορούν να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους και να φέρουν την άρχουσα τάξη σε αμηχανία και σε αδιέξοδα.

Σε αυτό το σημείο, είναι σημαντικό να γίνει ανάλυση των όρων «κοινοτική κοινωνική εργασία» και «κοινοτική δράση», καθώς έτσι θα γίνει κατανοητό και το έργο του Αλίνσκι. Η κοινοτική κοινωνική εργασία (κεκ) αποτελεί μία από τις τρείς μεθόδους εργασίας του/της κοινωνικού λειτουργού. Οι άλλες δύο είναι η κοινωνική εργασία με άτομα (κεα) και η κοινωνική εργασία με ομάδες (κεο). Στο πλαίσιο της κοινοτικής κοινωνικής εργασίας, ο/η κοινωνικός λειτουργός δραστηριοποιείται σε επίπεδο κοινότητας, αναλύει, μελετάει και ερμηνεύει τα κοινωνικά προβλήματα που αντιμετωπίζει μια κοινότητα μόνος του μέσω του φορέα που εργάζεται ή/και σε συνεργασία με μέλη και φορείς της κοινότητας. Επιπλέον, αναζητεί πιθανές λύσεις στα διάφορα ζητήματα που απασχολούν τους εξυπηρετούμενούς του. Πρόκειται για μία μεθοδολογία με έντονο το πολιτικό στοιχείο, γιατί ο κοινωνικός λειτουργός επιδιώκει την ενδυνάμωση των μελών της κοινότητας, ούτως ώστε αυτά να συμμετέχουν ενεργά στο κοινωνικό γίγνεσθαι και να εκπληρώνουν τα αιτήματά τους. Φυσικά, στο πλαίσιο της κεκ, ο/η κοινωνικός λειτουργός πιθανόν να υιοθετήσει μια πιο «επαγγελματική» προσέγγιση, δηλαδή να μην έρχεται απαραίτητα σε επαφή με τα άλλα μέλη και τις ελίτ της κοινότητας, αλλά μόνος/η και στο πλαίσιο ενός φορέα να αποφασίζει για το τι είναι καλό για τη κοινότητα και τι χρειάζεται να γίνει. Αυτός ο διττός χαρακτήρας της κεκ αποτελεί στοιχείο και των άλλων δύο μεθοδολογιών (κεα και κεο) και ο διάλογος για το ποια προσέγγιση πρέπει να υιοθετείται, καλά κρατεί. Σε παγκόσμιο επίπεδο οι κοινωνικοί λειτουργοί όλο και περισσότερο φαίνεται να επιθυμούν έναν πιο δημοκρατικό τρόπο δράσης, στο πλαίσιο του οποίου να ενθαρρύνουν τους εξυπηρετούμενούς τους να συμμετέχουν ενεργά στην αντιμετώπιση των προβλημάτων τους. Κάτι τέτοιο βέβαια πολλές φορές δεν είναι ρεαλιστικό, ειδικά στην κοινοτική κοινωνική εργασία, καθώς ο/η κοινωνικός λειτουργός μπορεί να μη διαθέτει πόρους, χρόνο και εργαλεία προκειμένου να μπει σε έναν διάλογο με τα μέλη της κοινότητας, με αποτέλεσμα να μελετά τα δεδομένα και τα γεγονότα που συμβαίνουν από απόσταση και να πράττει αποκλειστικά ανάλογα με την εμπειρία, τις γνώσεις του και τις αποφάσεις του φορέα. Κάτι τέτοιο φυσικά και δεν είναι κατακριτέο αλλά πολλές φορές αποτελεί και τον μοναδικό τρόπο εργασίας του/της κοινωνικού λειτουργού, ειδικά όταν εργάζεται σε μία ατομοκεντρική κοινωνία, όπως η ελληνική. Σημασία έχει, σε κάθε περίπτωση, να μη καταπατούνται τα στοιχειώδη ανθρώπινα δικαιώματα των εξυπηρετουμένων.

Πηγή Εικόνας: https://www.google.com/search?q=Saul+Alinsky&tbm=isch&ved=2ahUKEwib4aaflOrxAhUexbsIHeODAtIQ2-cCegQIABAA&oq=Saul+Alinsky&gs_lcp=CgNpbWcQAzIECAAQEzIECAAQEzIECAAQEzIECAAQEzIECAAQEzIECAAQEzIECAAQEzIECAAQEzIECAAQEzIECAAQEzoECCMQJzoHCCMQ6gIQJzoCCAA6BQgAELEDUIp8WPq3AWCZuQFoAXAAeAOAAYABiAGVFZIBBDAuMjSYAQCgAQGqAQtnd3Mtd2l6LWltZ7ABCsABAQ&sclient=img&ei=CdTyYNu4DZ6K7_UP44eKkA0&bih=969&biw=1920&rlz=1C1CHBD_enGR919GR919#imgrc=Gp2JXbn6N10cZM

Η κοινοτική δράση αποτελεί ένα μοντέλο, έναν τρόπο εφαρμογής της κοινοτικής κοινωνικής εργασίας, που αναπτύχθηκε από  κοινωνικούς λειτουργούς στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1970. Οι επαγγελματίες αυτοί βασίστηκαν σε μια μαρξιστική-ταξική ανάλυση της κοινωνίας, σύμφωνα με την οποία η κοινωνική αδικία, η κοινωνική ανισότητα, η φτώχεια, η ανεργία, ο κοινωνικός αποκλεισμός κ.α., αποτελούν καταστάσεις οι οποίες οφείλονται στην δομή των καπιταλιστικών κοινωνιών. Αξίες, όπως η ελευθερία και η ισότητα, δε μπορούν να επιτευχθούν σε ένα καπιταλιστικό σύστημα, παρά μόνο μέσω των αγώνων των εργαζομένων και της κοινωνικοποίησης των μέσων παραγωγής. Με αυτόν τον τρόπο σκέψης, οι κοινωνικοί λειτουργοί στις ΗΠΑ και στη δυτική Ευρώπη, προσπάθησαν να ενδυναμώσουν  τα μέλη των κοινοτήτων που ζούσαν στη φτώχεια και την ανέχεια και τους ενθάρρυναν να παλέψουν συλλογικά για να βελτιώσουν τις ζωές τους. Στο πλαίσιο αυτό, η άνοδος των φεμινιστικών και αντιρατσιστικών απόψεων στην κοινοτική εργασία, έθεσε τον στόχο για τους κοινωνικούς λειτουργούς της δημιουργίας συμμαχιών μεταξύ του εργατικού κινήματος και του φεμινιστικού και αντιρατσιστικού, έτσι ώστε να εξαπλωθεί η πάλη για κοινωνική δικαιοσύνη σε όλα τα «μέτωπα» (Καραγκούνης, 2008: 163-164).

Η δράση του Αλίνσκι σημάδεψε την ιστορία του μοντέλου της κοινοτικής δράσης, καθώς πολλές οργανώσεις και κοινότητες προσπάθησαν να θέσουν σε εφαρμογή τις διδαχές του. Υιοθετεί μια διχοτομική άποψη αναφορικά με τη κοινωνία, καθώς τη διαχωρίζει ανάμεσα στους κοινωνικά ισχυρούς και αδύναμους. Υποστηρίζει ότι οι τελευταίοι με οργανωμένη δράση και συλλογική προσπάθεια έχουν τη δυνατότητα να ανατρέψουν τους ισχυρούς και να επιλύσουν τα προβλήματα που τους αφορούν. Ο κοινοτικός αυτός ακτιβιστής έθεσε κάποιες τακτικές που μπορούν να εφαρμόσουν οι οργανώσεις αυτών που νιώθουν αδικημένοι από την καθεστηκυία τάξη πραγμάτων, ούτως ώστε να πετύχουν τους στόχους τους. Αρχικά, υποστηρίζει ότι εάν κάποιο μέλος της κοινότητας ή οργάνωση έχει ως σύμμαχο μια ομάδα με εξουσία και δύναμη, τότε θα πρέπει να τη προβάλλει με κάθε τρόπο, καθώς και εάν δε διαθέτει τέτοιο σύμμαχο, να κάνει την αντίπαλη κοινωνική ομάδα να πιστεύει ότι έχει περισσότερους ανθρώπους από όσους πραγματικά έχει. Επιπλέον, ο ηγέτης μίας κοινωνικής ομάδας που «επαναστατεί», δε θα πρέπει να προβαίνει σε ενέργειες που δεν έχουν σχέση με τις εμπειρίες των μελών της ομάδας, θα πρέπει δηλαδή να κερδίσει την εμπιστοσύνη τους, καθώς σε αντίθετη περίπτωση, υπάρχει ο κίνδυνος της διάλυσης της οργάνωσης. Ο Αλίνσκι συνεχίζει λέγοντας ότι μια κοινωνική οργάνωση εάν θέλει να προκαλέσει σύγχυση και φόβο στην κυρίαρχη τάξη πραγμάτων, θα πρέπει να αναλαμβάνει δράσεις που ξεπερνούν την εμπειρία και της γνώσης αυτών που έχουν δύναμη, με άλλα λόγια, να καινοτομεί. Στη συνέχεια, επισημαίνει ότι η κοινωνική οργάνωση είναι απαραίτητο να αναδείξει σε δημόσια θέα την ανικανότητα αυτών που έχουν δύναμη να αντιμετωπίσουν τα κοινωνικά προβλήματα. Σε αυτό μπορεί να παίξει και σημαντικό ρόλο η γελιοποίηση και η χρήση της σάτιρας εναντίον αυτών που ασκούν εξουσία. Συμβουλεύει, μάλιστα, τους αγωνιστές να μη χρησιμοποιούν μία τακτική συνέχεια, καθώς μπορεί να γίνει βαρετή, αλλά να είναι δημιουργικοί στον τρόπο που αντιδρούν και να ασκούν συνεχή και σταθερή πίεση σε αυτούς που καταπατούν τα δικαιώματά τους. Ο Αλίνσκι μάλιστα, ενθαρρύνει τους αγωνιστές ενός κινήματος να προβούν ακόμα και σε απειλές απέναντι στην αντίπαλη κοινωνική ομάδα, καθώς κρίνει ότι οι απειλές μπορεί να έχουν μεγαλύτερο αποτέλεσμα ακόμα και από την εφαρμογή τους. Επιπλέον, σημειώνει ότι μια κοινωνική ομάδα που προβαίνει σε δράσεις, για να είναι πειστική απέναντι στο υπόλοιπο κοινό, θα πρέπει να προτείνει εμπεριστατωμένες εναλλακτικές λύσεις για τα προβλήματα που αφορούν τη κοινότητα. Σαν τελευταία συμβουλή του προς τους αγωνιστές, ο Αλίνσκι προτείνει ότι οι στόχοι της κοινωνικής οργάνωσης να είναι ξεκάθαροι και σταθεροί και να αποδίδονται σε συγκεκριμένα πρόσωπα, ούτως ώστε αυτοί που έχουν την ευθύνη να μην εθελοτυφλούν. Παρά τον στρατιωτικό χαρακτήρα των προτάσεών του, ο Αλίνσκι ήταν κατά της βίας και το μοντέλο δράσης του ήταν ένα μείγμα εξέγερσης, ανταγωνισμού, εκπαίδευσης και οργάνωσης και όλα αυτά σε ισορροπία και χωρίς να χάνεται ο έλεγχος (Καραγκούνης, 2008: 165-167).

Κάθε έργο έχει δεχθεί και την ανάλογη κριτική. Εξαίρεση δε θα μπορούσε να αποτελέσει και αυτό του Αλίνσκι, καθώς του έχει καταλογιστεί ότι οι προτάσεις του δεν έχουν κάποιο θεωρητικό υπόβαθρο, ακόμα και ότι διέπονται από λαϊκισμό. Επίσης, το έργο του δεν έρχεται σε συμφωνία με την μαρξιστική προσέγγιση, η οποία αποτελεί τη βάση της κοινοτικής δράσης. Ο μαρξισμός υποστηρίζει την πάλη των τάξεων και την αλλαγή του κοινωνικοοικονομικού συστήματος, τη μετάβαση δηλαδή από τον καπιταλισμό στον σοσιαλισμό. Για τον Αλίνσκι, οι άνθρωποι που ανήκουν στα κατώτατα κοινωνικά στρώματα θα πρέπει να αποκτήσουν οργάνωση αξιοποιώντας τις τακτικές που προτείνει, έτσι ώστε να βελτιώσουν τη κατάσταση στην οποία βρίσκονται και να φέρουν σε δύσκολη θέση τους έχοντες την εξουσία. Με άλλα λόγια, ο Αλίνσκι δέχεται μεταρρυθμίσεις υπέρ των κοινωνικά αδικημένων, χωρίς όμως να θεωρεί εφικτή την ανατροπή των σχέσεων εξουσίας μιας καπιταλιστικής κοινωνίας, ακόμα και με την πιστή εφαρμογή των προτάσεών του (Καραγκούνης, 2008: 167-168). Θα έλεγε κανείς ότι ο Αλίνσκι φαίνεται πως σε επίπεδο πολιτικής ιδεολογίας ανήκει στον χώρο της σοσιαλδημοκρατίας, όπου το κυρίαρχο οικονομικό σύστημα είναι ο καπιταλισμός, αλλά εφαρμόζονται πολιτικές αναδιανομής του πλούτου και γενικότερα πολιτικές που ευνοούν τα χαμηλά κοινωνικά στρώματα, καθώς και δίνεται βήμα σε αυτά για να ακουστεί η φωνή τους και να διεκδικήσουν αυτά που επιθυμούν.

Το έργο του Αλίνσκι έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο οδηγός του μπορεί να φανεί χρήσιμος σε κοινωνικές οργανώσεις για να πετύχουν τους στόχους τους. Το πιο σημαντικό βέβαια είναι ότι ο Αλίνσκι τίθεται υπέρ της συμμετοχής των ανθρώπων στα κοινά, στη πολιτική ζωή μιας χώρας. Κρίνει απαραίτητο οι πολίτες να είναι ενεργοί, να συμμετέχουν σε αγώνες και δραστηριότητες, να διεκδικούν τα δικαιώματά τους, αλλά όλα αυτά μέσα σε ένα πλαίσιο που να υπάρχει σεβασμός απέναντι στη δημοκρατία και την αντίθετη άποψη. Ίσως για αυτό λοιπόν του αποδόθηκε ο τίτλος του «πατέρα του δημοκρατικού ριζοσπαστισμού».

Πηγή:

Καραγκούνης, Β. (2008), Κοινοτική εργασία και τοπική ανάπτυξη, Αθήνα: Εκδόσεις Τόπος.

Πέτρος Νικολούδης, Κοινωνικός Επιστήμονας- Φοιτητής Κοινωνικής Εργασίας

Πηγή Εικόνας: https://www.google.com/search?q=Saul+Alinsky&tbm=isch&ved=2ahUKEwib4aaflOrxAhUexbsIHeODAtIQ2-cCegQIABAA&oq=Saul+Alinsky&gs_lcp=CgNpbWcQAzIECAAQEzIECAAQEzIECAAQEzIECAAQEzIECAAQEzIECAAQEzIECAAQEzIECAAQEzIECAAQEzIECAAQEzoECCMQJzoHCCMQ6gIQJzoCCAA6BQgAELEDUIp8WPq3AWCZuQFoAXAAeAOAAYABiAGVFZIBBDAuMjSYAQCgAQGqAQtnd3Mtd2l6LWltZ7ABCsABAQ&sclient=img&ei=CdTyYNu4DZ6K7_UP44eKkA0&bih=969&biw=1920&rlz=1C1CHBD_enGR919GR919#imgrc=muEIW4BLUwtA-M

(Visited 28 times, 1 visits today)

Κλείσιμο