Διανύουμε την περίοδο που οι εκλογές βρίσκονται προ των θυρών και οι πολίτες εντόνως εκφράζουν την ανησυχία τους και τη σκέψη τους για το περιεχόμενο τους. Στο πολίτευμα μας, στην προεδρευόμενη κοινοβουλευτική δημοκρατία, εξασφαλίζεται το δικαίωμα κάθε πολίτη ξεχωριστά της επιλογής. Πιο συγκεκριμένα, συνταγματικά κατοχυρωμένες επιλογές των πολιτών είναι οι εξής: η συμμετοχή (με την επιλογή συγκεκριμένου πολιτικού κόμματος), το λευκό και η αποχή. Αυτό το άρθρο θα επιχειρήσει να αναλύσει το ουσιαστικό περιεχόμενο αυτών των επιλογών και το συμβολισμό τους ως προς το αποτύπωμα τους στην κοινωνία.
Αρχικά, σύμφωνα με το σύνταγμα υπάρχει η αναγκαία δημοκρατική αυστηρότητα για το μέγεθος και τον ορισμό του εκλογικού σώματος και αυτό ορίζεται από τα ίδια τα άρθρα του συντάγματος. Οι κανόνες ασφαλώς είναι συγκεκριμένοι και ειδικότερα για το δικαίωμα ψήφου κατηγοριοποιούνται στα θετικά και αρνητικά προσόντα, αυτά δηλαδή που είναι απαραίτητη προϋπόθεση να πληροί κάθε πολίτης ως συμμετέχων στην εκλογική διαδικασία. Αυτά είναι να έχει συμπληρώσει το 17ο έτος της ηλικίας του/της, να έχει αποκτήσει την ελληνική ιθαγένεια (θετικά προσόντα) καθώς επίσης να μην πάσχει από κάποιου είδους διανοητική και ψυχική διαταραχή, που καθιστούν απαραίτητη τη δικαστική συμπαράσταση (αρνητικά προσόντα). Αυτές λοιπόν είναι οι προϋποθέσεις για να συγκροτηθεί ένα εκλογικό σώμα. Επομένως, στο πολίτευμα της δημοκρατίας δυνητικά μεγάλο πληθυσμιακό μέρος θα προσέλθει στις κάλπες. Είναι ωστόσο πάντα έτσι; Ενδεικτικά, με βάση τα στοιχεία του Υπουργείου Εσωτερικών το ποσοστό συμμετοχής και αποχής των εκλογών του έτους 2019 στην χώρα μας επί των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων είχε ως εξής: με ενσωμάτωση 100,00% το ποσοστό συμμετοχής ανήλθε στο 57,78% και το ποσοστό αποχής ανήλθε στο 42,22%. Η εκκωφαντική αυτή αποχή γεννά έντονους προβληματισμούς, μπορεί να αποδοθεί σε πολλές αιτίες, όμως στο παρόν άρθρο θα εστιάσουμε στον κοινωνικό αντίκτυπο της αποχής. Το μεγάλο αυτό ποσοστό αποτελεί παράγοντα ρύθμισης εκλογικής συμπεριφοράς σε κατοπινές εκλογικές αναμετρήσεις, είτε δικαιώνοντας τους αποδοκιμαστές του τρόπου λειτουργίας του πολιτεύματος μας, είτε τους υποστηρικτές του. Σίγουρο είναι ότι αποτελεί πολιτική στάση που είναι απαραίτητο να πραγματωθεί με ενσυνειδητότητα από πλευράς πολιτών. Σε ένα ευρύτερο μεταπολιτευτικό φάσμα, το 42,22% είναι ποσοστό ρεκόρ αποχής πολιτών και αυτό σημαίνει πολλά για την πολιτική κουλτούρα που έχει διαμορφωθεί στην χώρα μας. Ο κάθε πολίτης σκεπτόμενος τους συμπολίτες του και τη στάση αποχής τους είναι πιθανό να οδηγηθεί στην υιοθέτηση αυτής της πρακτικής με αποτέλεσμα την τελειωτική απογοήτευση του από το εκλογικό και ευρύτερα πολιτικό σύστημα. Όσον αφορά την επιλογή της λευκής ψήφου, επί της ουσίας αυτή η επιλογή δε δύναται να μεταβάλει το σχηματισμό κυβέρνησης και βουλής, αφού σύμφωνα με το Σύνταγμα προσμετράται ως άκυρη ψήφος και λαμβάνεται υπόψη περιφερειακά ως ποσοστό καταμέτρησης.
Τέλος, η επίμαχη επιλογή της συμμετοχής με την εκλογή πολιτικών κομμάτων καθορίζει το πολιτικό σύστημα (τα παρακάτω όργανα πολιτικής εξουσίας, Κυβέρνηση-Κοινοβούλιο) και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα δημοκρατικά δικαιώματα των πολιτών. Άρα, η συμμετοχή αποδεικνύει ένδειξη υγιούς πολιτικού συστήματος και ενεργής δράσης των πολιτών με επιρροή στη διαμόρφωση εκλογικής συμπεριφοράς αναγκαίας για τη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος.
Κωνσταντίνος Τζίμας, τμήμα Πολιτικών Επιστημών
