Αν αναλογιστεί κανείς στο παρόν, ο Γιώργος Σεφέρης δε διαφέρει πολύ απ’ το αρχαϊκό μας το παρελθόν. Ένας πολυταξιδεμένος Οδυσσέας στα βάθη της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής. Ενσαρκώνει με τη ζωή και τον λόγο του το παράδειγμα χρηστού Αθηναίου πολίτη. Διπλωμάτης μα και ποιητής, εν ολίγοις σύγχρονος πλατωνικός φιλόσοφος – βασιλιάς. Όταν κλήθηκε κάποτε να μιλήσει για τον εαυτό του, είπε το εξής: «Εγώ είμαι ένας άνθρωπος φτωχός· και είναι σπουδαίο πράγμα για κάποιον να μάθει να αποδέχεται τη φτώχεια του». Με την προκείμενη αυτή δε διαφέρει σε τίποτε από τον μεγάλο δάσκαλο των Αθηναίων, Σωκράτη. « Εν οίδα ότι ουδέν οίδα », αυτός ήταν ο Σωκράτης, αυτός και ο «φτωχός» Σεφέρης. Κι οι δυο απόλυτες μορφές γνώριζαν πως απόλυτη γνώση είναι να κατέχει κανείς την άγνοια του. Αυτό σημαίνει βγαίνω απ’το σπήλαιο των Δεσμωτών, αντικρίζω τον «Ήλιο» συνειδητοποιώντας την γνώση της άγνοιας μου. Αυτή η ηθική διάσταση νοηματοδοτεί εξόχως το περιεχόμενο του σπουδαίου ποιήματος δίνοντας την υπόσταση του διαχρονικού σε έναν ποιητή.
Δεν αρκεί να γράφεις. Οφείλεις να θεαθείς τη ζωή προτού γράψεις με τα μάτια της ψυχής, με τα μάτια εκείνου του απελευθερωμένου Πλατωνικού Δεσμώτη. Έτσι έγραφε κι ο Γιώργος Σεφέρης. «Η ενάργεια της ποιητικής όρασης είναι χαρακτηριστικό της σπουδαίας τέχνης» γράφει σε ένα δοκίμιο. Σ’ ένα διαυγές ποίημα η «ευαισθησία» και το «ποιητικό ρήμα» οφείλουν να συμπίπτουν. Με απλές γραμμές κι ανεπιτήδευτα καταθέτει ο Σεφέρης την Αλήθεια στα κείμενα του, αυτήν που έχει μέσα του, αυτήν που έχουν οι άνθρωποι εν γένει μέσα τους αλλά τη λησμονούν και με επίπονο τρόπο καλούνται ύστερα να τη βρουν, έστω να την πλάσουν όποιο κι αν είναι το τίμημα. Η τέχνη μονάχα νικά τη λήθη δίνοντας της τη στερητική βολή του –α, κάπως έτσι δηλαδή γεννάται η α-λήθεια στα ποιήματα. Σχεδόν Σωκρατικά ο Σεφέρης εκμαιεύει κι επαναφέρει στη μνήμη τα λησμονημένα. Κι αν μας μιλά «με παραμύθια και παραβολές» είναι γιατί κατανοούμε καλύτερα τη ντυμένη αλήθεια απ’ την γυμνή. Άλλωστε στη φύση μας είναι η συμβολική και σχεδόν σχηματική συσχέτιση με την πραγματικότητα. Απαλλαγμένη απ’ τη μεταφορά ζωή δε νοείται για τον άνθρωπο, κυρίως γιατί δεν μπορεί να τη συλλάβει. Χέρι βοηθείας, παραμυθία και «τελευταίος σταθμός» η γραφή.
Όσο το γιατί αξίζει κανείς να γράφει, το λέει ξεκάθαρα: «Τούτος ο σύγχρονος κόσμος όπου ζούμε, ο τυραννισμένος από το φόβο και την ανησυχία, τη χρειάζεται την ποίηση. Η ποίηση έχει τις ρίζες της στην ανθρώπινη ανάσα, και τι θα γινόμασταν αν η πνοή μας λιγόστευε;». Γι’ αυτήν την πνοή αξίζει κανείς να ζήσει και να γράψει. Η ανθρώπινη ανάσα είναι η δομική μονάδα του κόσμου. Όποια πέτρα κι αν σηκώσουμε ο άνθρωπος είναι παντού και πάντα η απάντηση. Για όλα! Κι αυτή είναι η ωραιότερη διάσταση της πολιτικής, μια διαδικασία αέναης αλληλεπίδρασης, αλληλεγγύης, σύμπραξης, χωρίς ρητορικές μισαλλοδοξίας και επικίνδυνους μονολόγους που συντηρούν το χάος. Ζητούμενο είναι το Φως όσο αντίξοες κι αν είναι οι συνθήκες. Ο Άνθρωπος, που άνω θρώσκει, θα φέρει τη σημαντικότερη αλλαγή. Αυτή θα είναι και η μεγαλύτερη πολιτική μας απόφαση, να μην πάψουμε στιγμή να οραματιζόμαστε. Η ουτοπική διάσταση της σκέψης διακρίνει τα έλλογα πολιτικά όντα από τ’ άλογα. Να φαντασιωνόμαστε το αύριο ασκώντας πρωτίστως κριτική στο σήμερα. Άλλωστε με τα υλικά του παρόντος φτιάχνονται τα καλύτερα σχήματα του μέλλοντος, αυτός είναι κανόνας ανυπέρβλητος και ζωτικός. Οφείλει η αλλαγή να γίνει και θα έρθει μονάχα εκ των έσω, όταν καταλάβει κανείς πως «Σ’ αυτόν τον κόσμο, που ολοένα στενεύει, ο καθένας μας χρειάζεται όλους τους άλλους. Πρέπει ν’ αναζητήσουμε τον άνθρωπο, όπου κι αν βρίσκεται». Ευχής έργο να αποδράσουμε απ’ τη συνήθεια, αυτή τη «βιομηχανία» που έλεγε ο αείμνηστος ποιητής. Να θεαθούμε τη ζωή μας από μιαν άλλη οπτική, τέτοια που δε θα βλέπουμε μονάχα το δέντρο αλλά το δάσος που βρίθει από δέντρα …
Κλείνοντας και πάλι ο Σεφέρης…
«Το σπουδαίο δεν είναι ν’ αλλάξουμε τη ζωή μας, ονειροπολώντας μιαν «άλλη», αλλά να κάνουμε να λαλήσει τούτη η ζωή, όπως μας δόθηκε, την καθημερινή, την ταπεινή, την ανθρώπινη, όπου το καθετί που μπορούσε να γυρέψουμε πρέπει να υπάρχει.»
Ο Γιώργος Σεφέρης απεβίωσε σαν σήμερα το 1971, ακριβώς 50 χρόνια πριν.
Μαίρη Γκαλιανίδου, Φοιτήτρια Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών
