Written by 8:00 μμ Αρθρογραφία, Επικαιροτητα

Ηγεσία και αποτελεσματική διοίκηση | Iωάννα Γελάρδου

Με τον όρο διοίκηση εννοούμε μια προσπάθεια από πολλούς ανθρώπους που χρησιμοποιούν ορθολογικές κι επιστημονικές μεθόδους με βάση τις επιλογές τους και σκοπός τους είναι η καλύτερη απόδοση μιας οργάνωσης (τι είναι κράτος, τι είναι επιχειρήσεις, τι είναι σχολείο). Για τον όρο ηγεσία όπως και για τον όρο μάνατζμεντ δεν μπορούμε να πούμε πως υπάρχει ένας αποδεκτός ορισμός στις μέρες μας. Σε γενικές γραμμές, η ηγεσία, είναι μια από τις βασικές έννοιες της θεωρίας της διοικητικής επιστήμης. Με βάση τις κοινωνικές οργανώσεις, με την ηγεσία, μπορούμε να έχουμε επιτυχία ή αποτυχία. Κυρίως αυτό απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς οργανισμούς. Όσο περνούσαν τα χρόνια δημιουργήθηκαν κάποιες κατηγορίες ηγεσίας.

Με τον όρο διοίκηση εννοούμε μια προσπάθεια από πολλούς ανθρώπους που χρησιμοποιούν ορθολογικές κι επιστημονικές μεθόδους με βάση τις επιλογές τους και σκοπός τους είναι η καλύτερη απόδοση μιας οργάνωσης (τι είναι κράτος, τι είναι επιχειρήσεις, τι είναι σχολείο). Για τον όρο ηγεσία όπως και για τον όρο μάνατζμεντ δεν μπορούμε να πούμε πως υπάρχει ένας αποδεκτός ορισμός στις μέρες μας. Σε γενικές γραμμές, η ηγεσία, είναι μια από τις βασικές έννοιες της θεωρίας της διοικητικής επιστήμης. Με βάση τις κοινωνικές οργανώσεις, με την ηγεσία, μπορούμε να έχουμε επιτυχία ή αποτυχία. Κυρίως αυτό απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς οργανισμούς.

Όσο περνούσαν τα χρόνια δημιουργήθηκαν κάποιες κατηγορίες ηγεσίας. Αυτές είναι οι εξής τρεις:

1) Η Αυταρχική.

Στην οποία αυτός που έχει το ρόλο του ηγέτη δε ρωτάει για τη λήψη αποφάσεων τους υπόλοιπους της ομάδας, παρά αποφασίζει μόνος του για οτιδήποτε.

2) Η εξουσιοδοτική.

Σε αυτόν τον τύπο τα μέλη της ομάδας παίρνουν μόνα τους αποφάσεις διότι ο ηγέτης δεν είναι σε θέση να τις πάρει γι αυτούς. Είτε αδυνατεί είτε αδιαφορεί. Κάπως έτσι χάνεται και ο προσανατολισμός της οργάνωσης.

3) Η Δημοκρατική.

Αυτός ο τύπος είναι ο πιο αποτελεσματικός. Οι αποφάσεις λαμβάνονται απ όλη την ομάδα με δημοκρατικές διαδικασίες. Η δημοκρατική ηγεσία είναι η πιο αποτελεσματική και χωρίζεται σε τέσσερις ακόμη κατηγορίες. Οι οποίες είναι οι εξής: 1) Η «αυταρχική-εκμεταλλευτική», όπου ο ηγέτης απλώς επιβάλλει αποφάσεις. 2) Η «καλοπροαίρετη-αυταρχική», όπου ο ηγέτης ναι μεν παίρνει μόνος του τις αποφάσεις αλλά προσπαθεί και να πείσει την ομάδα του ότι είναι για το καλό τους. 3) Η «συμβουλευτική», όπου ο ηγέτης παίρνει τις σημαντικότερες αποφάσεις αφού συμβουλευτεί την ομάδα του 4) Και τέλος, είναι η «συμμετοχική», όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται από όλη την ομάδα από κοινού.

Υπάρχουν δύο μοντέλα ηγεσίας, η συναλλακτική ηγεσία και η μετασχηματιστική ηγεσία. Στην συναλλακτική έχουμε την ανταλλαγή πραγμάτων με κάποια αξία. Στη μετασχηματιστική έχουμε τους ηγέτες και τα μέλη της ομάδας να είναι δεμένα μεταξύ τους και να προωθούν ο ένας τον άλλο σε κάποια καλύτερη κατάσταση. Πάντως υπάρχει η άποψη πως ο ηγέτης της συναλλακτικής ηγεσίας χαρακτηρίζεται από τρεις παράγοντες. 1) Υπάρχει εξαρτημένη αμοιβή σε σχέση με τους υπόλοιπους της ομάδας όπου αμείβονται με βάση την επίτευξη των στόχων τους. 2) Από το μάνατζμεντ που θα χρησιμοποιήσει ο ηγέτης αυτός αν κάτι δεν πάει καλά. 3) Και τέλος, η ηγεσία τύπου laissez-faire όπου είναι σα να λέμε ότι δεν υπάρχει ηγεσία.

Αντιθέτως, στη μετασχηματιστική ηγεσία υπάρχουν τέσσερις συνιστώσες. 1) Το χάρισμα. 2) Η έμπνευση. 3) Η εξατομικευμένη εκτίμηση. 4) Η διανοητική παρακίνηση. Με βάση ένα πείραμα με ερωτηματολόγια, οι εργαζόμενοι βαθμολόγησαν θετικά τους ηγέτες με τη μετασχηματιστική ηγεσία αλλά βαθμολόγησαν και αρνητικά τους ηγέτες με την συναλλακτική ηγεσία. Σε γενικές γραμμές, στο χώρο της εκπαίδευσης, η πιο γνωστή ταξινόμηση μοντέλων εκπαιδευτικής ηγεσίας είναι των Leithwood and Duke. Με βάση αυτή την ταξινόμηση της έχουμε έξι τύπους ηγεσίας: 1) Την εκπαιδευτική. 2) Τη διοικητική. 3) Τη μετασχηματιστική. 4) Την ηθική. 5) Τη συμμετοχική. 6) Την ενδεχόμενη. Γεγονός είναι πως η διοικητική ηγεσία ασχολείται κατά κύριο λόγο με τον ηγέτη και πως καταφέρνει να λαμβάνει αποφάσεις. Έτσι, με αυτόν τον τρόπο οι υπόλοιποι στην ομάδα θα διευκολυνθούν. Υπάρχουν έξι άξονες συμπεριφοράς για ηγέτες. Οι οποίοι είναι:

1) Ηγεσία ενδυνάμωσης, δηλαδή πρέπει να υπάρχει παρακολούθηση διαχείριση αλλαγών στο περιβάλλον και συσχετισμός εκπαίδευσης με κοινωνία. 2) Η εκπαιδευτική ηγεσία, δηλαδή η υλοποίηση των βασικών σκοπών της εκπαίδευσης. 3) Η συμμετοχική ηγεσία, δηλαδή η ανάπτυξη συλλογικού και ομαδικού πνεύματος. 4) Μετασχηματιστική ηγεσία, δηλαδή η σύνδεση με την καθημερινότητα και η προώθηση της αλλαγής. 5) Υπεύθυνη ηγεσία, δηλαδή η ανάπτυξη της υπευθυνότητας όλων. 6) Διοικητική ηγεσία, δηλαδή ανάπτυξη στρατηγικών και συστημάτων.

Βεβαίως υπάρχει και η αρνητική άποψη για το ρόλο και την χρησιμότητα της ηγεσίας. Υπάρχουν πάρα πολλοί επιστήμονες της διοίκησης που θεωρούν απαράδεκτο το γεγονός ένα άτομο να επηρεάζει όλα τα υπόλοιπα σε μια ομάδα. Πολλά προβλήματα σε μια ομάδα δεν χρειάζονται ηγέτη παρά με ειδικές συμβουλές και ενέργειες. Με βάση αυτήν την άποψη όλα τα μέλη μιας ομάδας πρέπει να είναι ίσα και κανένας να μην επηρεάζει κανέναν παρά τη θέση που έχει στην ομάδα. Υπάρχει η άποψη ότι για τους οργανισμούς και τις επιχειρήσεις θα ήταν καλύτερα να μην επενδύουν χρόνο και χρήμα και ηγέτες παρά να ασχοληθούν με την ομάδα και τα άτομα που την αποτελούν. Μπαίνοντας στον 21ο αιώνα έχουμε μια νέα έναρξη της εποχής των επιχειρήσεων. Μια εποχή χωρίς καθοδήγηση στην εργασία. Όλο αυτό έγινε από την βαθιά επιθυμία του κάθε εργαζομένου να έχει περισσότερη συμμετοχή στην όλη διαδικασία διοίκησης του οργανισμού παρά να υπακούει σε διαταγές από κάποιον ηγέτη. Βασικό πρόβλημα της κοινωνίας αλλά και του κόσμου των επιχειρήσεων είναι η ανάπτυξη αποτελεσματικών ηγετών.

Ο ορισμός της ηγεσίας είναι απλός. Ηγεσία θεωρείται η διαδικασία επηρεασμού συμπεριφοράς και πράξεων μιας μικρής ή μεγάλης ομάδας ανθρώπων. Η ηγεσία κατά γενική ομολογία είναι ένα είδος τέχνης διότι χωρίς αυτήν θα υπήρχε σύγχυση στις ομάδες ανθρώπων. Χωρίς ηγεσία δεν θα υπήρχε η επίτευξη σκοπών των ομάδων. Ένα επιτυχημένος ηγέτης είναι αυτός που καταφέρνει από τη μία να κατευθύνει τους ανθρώπους και από την άλλη να κερδίζει φίλους. Όπως καταλαβαίνουμε από τον ορισμό της ηγεσίας, τα άτομα μιας ομάδας με μια σωστή ηγεσία μπορούν να κάνουν πράγματα για να γίνουν οι στόχοι της ομάδας. Τα πράγματα αυτά είναι η καθοδήγηση, η παρακίνηση και ένα κλίμα εμπιστοσύνης. Για να λειτουργήσουν τα άτομα μιας ομάδας και να είναι αποδοτικά θα πρέπει να ικανοποιούνται από τις απολαβές τους. Σε γενικές γραμμές η ηγεσία απαιτεί την ικανότητα της κατανόησης. Δεν είναι όλοι οι άνθρωποι το ίδιο. Καλό είναι να αναφερθεί ότι η ηγεσία δεν έχει σχέση με τη διοίκηση. Κάλλιστα ένα διοικητικό στέλεχος θα μπορούσε αλλά και δεν θα μπορούσε αντίστοιχα να είναι ηγέτης. Αν δούμε την ρίζα της λέξης ηγεσία κατανοούμε πως προέρχεται από το ρήμα «ηγέομαι-ηγούμαι» που σημαίνει έχω πρώτη θέση και οι άλλοι με ακολουθούν με τη θέληση τους. Υπάρχουν συνεπώς κάποια γνωρίσματα της ηγεσίας. Αυτά είναι: 1) Η ηγεσία είναι η κάθε αυτού επιρροή του ενός ατόμου προς μια ομάδα ατόμων. Εν ολίγοις με την αυτήν επηρεάζεται η βούληση του κάθε ατόμου σε μια ομάδα. Με τη ηγεσία αποσκοπείται να αλλαχθεί η συμπεριφορά του κάθε ατόμου έτσι ώστε να επιτευχθούν οι στόχοι της ομάδας. 2) Η ηγετική ικανότητα κάποιου είναι ένα θετικό χαρακτηριστικό προσωπικότητας, δεν έχει σχέση με τον εξαναγκασμό που είναι βασισμένος στο φόβο. 3) Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στη ηγετική ικανότητα και στην τυπική εξουσία. Με την τυπική εξουσία η ομάδα είναι υποχρεωμένη να υπακούσει τις εντολές κάποιου. Με την ηγεσία όμως υπακούει γιατί θέλει. 4) Ένας σωστός ηγέτης κατευθύνει τα άτομα που αποτελούν την ομάδα του προς την επίτευξη στόχων και τους κάνει να πιστεύουν πως είναι και δικοί τους στόχοι και όχι μόνο της ομάδας.

Υπάρχει σημαντική συσχέτιση μάνατζμεντ και ηγεσίας. Κάποιος που είναι ηγέτης μπορεί να είναι και μάνατζερ και κάποιος που είναι μάνατζερ μπορεί να είναι και ηγέτης. Αυτή η κατάσταση είναι ένα επιθυμητό αποτέλεσμα. Η βασική διαφορά μάνατζερ και ηγέτη είναι πως ο μάνατζερ έχει αντικειμενικούς στόχους για την όλη ομάδα του ενώ ο ηγέτης το παίρνει προσωπικά το θέμα για να επιτευχθούν οι στόχοι της ομάδας. Όταν υπάρχει πρόβλημα, ο μάνατζερ, ψάχνει εναλλακτικές λύσεις ενώ ο ηγέτης βρίσκει νέους τρόπους να λύσει το πρόβλημα. Υπάρχουν φυσικά και τα γνωρίσματα του ηγέτη τα οποία είναι τα εξής: 1) Η ευφυΐα 2) Η προσωπικότητα 3) Τα φυσικά χαρακτηριστικά 4) Η ικανότητα για έλεγχο. Πώς όμως θα ήθελε η ομάδα να είναι ο ηγέτης της; 1) Η ομάδα θα ήθελε ο ηγέτης της να έχει καθορίσει τους στόχους της ομάδας. Έτσι έχει την αίσθηση ότι τη διευθύνει. 2) Η ομάδα θέλει ο ηγέτης της να έχει πρόγραμμα για να υπάρχει οργάνωση. 3) Η ομάδα θέλει ο ηγέτης της να επιβραβεύει κάθε μέλος της ομάδας για την κάθε του προσπάθεια. 4) Η ομάδα θέλει να αντιμετωπίζεται ως κάθε άτομο ξεχωριστά από τον ηγέτη της για να είναι πιο αποτελεσματική. 5) Η ομάδα θέλει ο ηγέτης να την παρακολουθεί. Σε γενικές γραμμές όταν υπάρχουν επιτυχίες ή αποτυχίες σε μια κοινωνική ή επιχειρησιακή ομάδα υπάρχει και η ανάλογη ηγεσία. Κάθε μέλος μιας ομάδας θα μπορούσε να ασκήσει και την ανάλογη ηγεσία για να πάει μπροστά η ομάδα του. Η όλη λειτουργία της ηγεσίας είναι αυτή που κάνει τα μέλη της ομάδας να κάνουν πρόθυμα και εθελοντικά τις πράξεις τους. Εν ολίγοις η ηγεσία πρέπει να ασχολείται με κάθε άτομο ξεχωριστά για να το κάνει να θέλει να προσφέρει περισσότερα στην ομάδα. Μια αφελείς σκέψη είναι πως η ηγεσία είναι μόνο στον τομέα της πολιτικής. Μέγα λάθος. Η ηγεσία είναι σε όλους τους τομείς της κοινωνίας και είναι κάτι που εμφανίζεται από αρχαιοτάτων χρόνων όπως και η ανάγκη του ανθρώπου να ζει σε ομάδες. Γεγονός είναι πως υπάρχει η άμεση και η έμμεση ηγεσία. Η άμεση ηγεσία είναι αυτή που άπειρος κόσμος ακολουθεί έναν ηγέτη με πώρωση, και έμμεση ηγεσία είναι αυτή που υπάρχει σε μικρές ομάδες κοινωνικές ή επιχειρησιακές που μια μικρότερη ομάδα ανθρώπων ακολουθεί έναν ηγέτη.

Iωάννα Γελάρδου, Συγγραφέας

(Visited 23 times, 1 visits today)

Κλείσιμο