Written by 6:00 μμ Αρθρογραφία, Επικαιροτητα, Θέμης Ζανίδης

Η τετραμερής “συμμαχία” (The Quad Alliance)| Θεμιστοκλής Ζ. Ζανίδης

Η τετραμερής αυτή σύμπραξη, γιατί όπως θα διαπιστώσουμε παρακάτω απέχει αρκετά από το να χαρακτηριστεί ως συμμαχία, εκφράζει την προσπάθεια της Ουάσινγκτον να εξισορροπήσει γεωπολιτικά το Πεκίνο στην τεράστια αυτή περιφέρεια.

Η ραγδαία ανάπτυξη της Κίνας, τα τελευταία χρόνια, έχει μοιραία προκαλέσει τα αντανακλαστικά των Ηνωμένων Πολιτειών οι οποίες ψάχνουν τρόπους ανάσχεσης της κινεζικής ισχύος στην εκτεταμένη περιοχή του Ινδικού και Ειρηνικού Ωκεανού (Indopacific Region). Το σχήμα που θα αναλύσουμε εδώ αφορά τον τετραμερή διάλογο για την ασφάλεια που αναπτύχθηκε μεταξύ των δημοκρατιών της περιοχής, Αυστραλίας, Ινδίας, Ιαπωνίας και φυσικά των Ηνωμένων Πολιτειών [1]. Η τετραμερής αυτή σύμπραξη, γιατί όπως θα διαπιστώσουμε παρακάτω απέχει αρκετά από το να χαρακτηριστεί ως συμμαχία, εκφράζει την προσπάθεια της Ουάσινγκτον να εξισορροπήσει γεωπολιτικά το Πεκίνο στην τεράστια αυτή περιφέρεια [2].

Ο Τετραμερής Διάλογος ξεκίνησε το 2004 μετά τον ισχυρότατο σεισμό 9,1 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ και το Τσουνάμι που προκλήθηκε κι έπληξε τα κράτη του Ινδικού Ωκεανού (Ινδονησία, Ταϋλάνδη, Σρι Λάνκα, Ινδία, Μαλδίβες) προκαλώντας τεράστιες καταστροφές [3] και την διάθεση για παροχή βοήθειας από τη Διεθνή Κοινότητα όμως από το 2007 ατόνησε. Μόλις το 2017 αναβίωσε ως μια σύμπραξη των τεσσάρων δημοκρατιών που επιθυμούν την διατήρηση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας και του εμπορίου στον Ινδικό και τον Ειρηνικό Ωκεανό προφανώς σε αντίθεση με τα σχέδια του Πεκίνου να επιβληθεί ως η ηγεμονική δύναμη της περιοχής αυτής [4]. Η σύμπραξη αυτή για την ώρα παραμένει σε επίπεδο παροχής αμοιβαίας βοήθειας στην περίπτωση φυσικών ή άλλων καταστροφών, την προστασία του status quo της περιφέρειας και τον συντονισμό σε έργα υποδομής και συνδεσιμότητας.

Η Ινδία στην παρούσα γεωπολιτική συγκυρία είναι το μήλον της έριδος μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων. Αφενός η γειτνίασή της με την Κίνα προκαλεί προστριβές, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τις πρόσφατες συγκρούσεις στη συνοριακή γραμμή που είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο μερικών Ινδών στρατιωτών, τις οποίες σπεύδουν οι ΗΠΑ να εκμεταλλευτούν. Η παρατεταμένη ένταση μεταξύ Ινδίας-Κίνας στη συνοριακή γραμμή προκαλεί την κίνηση του εκκρεμούς, την μετατόπιση δηλαδή του Νέου Δελχί προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Τετραμερή Διάλογο. Εντούτοις, η προσέγγιση κατά καιρούς των δύο δυνάμεων οδηγεί το ινδικό εκκρεμές στην αντίθετη πλευρά αφού η Ινδία είναι ενταγμένη στο εκτεταμένο επενδυτικό πρόγραμμα της Κίνας, τον διάσημο Νέο δρόμο του Μεταξιού (Belt and Road Initiative). Το αποτέλεσμα της ινδικής στάσης καθιστά την χώρα τον αδύναμο κρίκο του Τετραμερούς Διαλόγου [5] ειδικά αν συνυπολογίσουμε και τις συγκριτικά περιορισμένες δυνατότητες των ενόπλων δυνάμεών της, τουλάχιστον σε συμβατικό επίπεδο και σε σύγκριση πάντα με τις υπόλοιπες δυνάμεις της Τετραμερούς [6].

Πηγή Εικόνας: https://www.google.com/search?q=The+Quad+Alliance&tbm=isch&ved=2ahUKEwjPoOiBr9XuAhUJOBQKHZhDBxoQ2-cCegQIABAA&oq=The+Quad+Alliance&gs_lcp=CgNpbWcQAzoECCMQJzoHCCMQ6gIQJ1Di7gFY_ZcCYL-fAmgBcAB4A4ABcogB4iiSAQQzLjQ3mAEAoAEBqgELZ3dzLXdpei1pbWewAQrAAQE&sclient=img&ei=7ZkeYI_2BYnwUJiHndAB&bih=969&biw=1920&rlz=1C1CHBD_enGR919GR919#imgrc=bg0J7koE24T3YM

Από την πλευρά της η Ιαπωνία επιθυμούσε δια στόματος του πρώην πρωθυπουργού S. Abe την δημιουργία ενός δημοκρατικού σχήματος στην περιοχή με προφανή στόχο την ανάσχεση της Κίνας με την οποία διεκδικεί τα νησιά Σενκάκου/Ντιαόου. Μάλιστα ήταν εκείνος που πίεζε για την ανάπτυξη της στρατηγικής συνεργασίας των ΗΠΑ-Ιαπωνία-Αυστραλία με την ένταξη της Ινδίας [7].

Στην παρούσα κατάσταση του Διεθνούς Συστήματος παρατηρούμε πως οι Συμμαχίες δεν είναι τα μονολιθικά μπλοκ του παρελθόντος αλλά αντίθετα χαρακτηρίζονται από ευελιξία. Στο πλαίσιο αυτό, που μπορούμε να κατατάξουμε την Τετραμερή σήμερα αλλά κυρίως πως μπορεί να εξελιχθεί στο εγγύς μέλλον; Προς ώρας είναι προφανές πως ο Τετραμερής Διάλογος ή Σύμπραξη δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως πολιτικοστρατιωτική συμμαχία, όπως το NATO, αφού κάτι τέτοιο θα προέβλεπε αμοιβαίες αμυντικές δεσμεύσεις. Η διμερής Συμμαχία των ΗΠΑ με την Ιαπωνία παρέχει τις απαραίτητες δεσμεύσεις ασφαλείας στο Τόκυο εντούτοις είναι σχεδόν ουτοπικό οι ΗΠΑ, ως η ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη παγκοσμίως, να παρέχει στρατιωτικές εγγυήσεις σε όλες τις δυνάμεις που απειλούνται από την επεκτατική πολιτική του Πεκίνου αφού κάτι τέτοιο θα σήμαινε ευθεία κλιμάκωση στην ήδη τεταμένη σχέση Ουάσινγκτον-Πεκίνου. Επίσης η Τετραμερής δεν μπορεί να χαρακτηριστεί, τουλάχιστον ξεκάθαρα, ως συνασπισμός, όπως ο αντίστοιχος κατά του ISIS, αφού αυτό προϋποθέτει την ευθεία αναφορά σε έναν ανταγωνιστή κάτι που αν συμβεί στην προκειμένη περίπτωση θα προκαλέσει την έντονη αντίδραση του Πεκίνου. Επιπροσθέτως, η Τετραμερής δεν μπορεί να συνιστά μια δέσμευση των κρατών που την απαρτίζουν έναντι ενός γενικότερου πλαισίου προκλήσεων ασφαλείας, όπως η ASEAN, αφού στην πραγματικότητα αφορά αποκλειστικά έναν και μόνο ανταγωνιστή, την Κίνα. Τέλος, το σχήμα αυτό θυμίζει περισσότερο τα BRICS ως μια χαλαρότερη σύμπραξη μεταξύ των μελών χωρίς την ανάληψη συγκεκριμένων δεσμεύσεων αλλά έχοντας έναν πιο ξεκάθαρο στόχο όπως την ανάσχεση της Κίνας στην περιοχή.

Όμως είναι εξαιρετικά χρήσιμο να διαπιστώσουμε πως αντιμετωπίζουν οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες αυτή τη Τετραμερή Σύμπραξη. Οι τελευταίες χαρακτηρίζουν την Τετραμερή περισσότερο ως Συμμαχία (Indo-Pacific Alliance) η οποία εντάσσεται στην ευρύτερη στρατηγική τους για την ανάσχεση, συγκεκριμένα του Πεκίνου και την διατήρηση του status quo στην περιοχή του Ινδικού-Ειρηνικού [8] εντούτοις φαίνεται να είναι διατεθειμένες να διευρύνουν τους στόχους της προκειμένου να προσελκύσουν κι άλλα κράτη [9]. Το παραπάνω εντοπίζεται τόσο στη δημοσιοποιημένη Στρατηγική Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ για το 2017 (NSS) [10] όσο και στην Εθνική Στρατηγική Άμυνας του 2018 (NDS) [11]. Επίσης, η εκτεταμένη αμερικανική Διοίκηση Ινδικού-Ειρηνικού (US IndoPacific Command USINDOPACOM) δείχνει με τον πλέον ξεκάθαρο τρόπο πως αντιμετωπίζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες την τεράστια αυτή γεωγραφική περιφέρεια -ως ένα ενιαίο σύνολο [12] στο οποίο είναι απαραίτητη η διατήρηση της στρατιωτικής τους παρουσίας και υπεροχής. Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος χρειάζονται να έχουν στο πλευρό τους δυνάμεις που διαθέτουν ανεπτυγμένες στρατιωτικές δυνατότητες και πράγματι παρατηρούμε πως και τα τρία κράτη που πλαισιώνουν την Ουάσινγκτον διαθέτουν από τις πιο ανεπτυγμένες ένοπλες δυνάμεις στην περιοχή της Ασίας-Ειρηνικού [13].

Πηγή Εικόνας: https://www.google.com/search?q=The+Quad+Alliance&tbm=isch&ved=2ahUKEwjPoOiBr9XuAhUJOBQKHZhDBxoQ2-cCegQIABAA&oq=The+Quad+Alliance&gs_lcp=CgNpbWcQAzoECCMQJzoHCCMQ6gIQJ1Di7gFY_ZcCYL-fAmgBcAB4A4ABcogB4iiSAQQzLjQ3mAEAoAEBqgELZ3dzLXdpei1pbWewAQrAAQE&sclient=img&ei=7ZkeYI_2BYnwUJiHndAB&bih=969&biw=1920&rlz=1C1CHBD_enGR919GR919#imgrc=cM4nWqYQvApMjM

Παρ’ όλο τον χαρακτηρισμό από τις ΗΠΑ της Τετραμερούς ως Συμμαχία, σημειώσαμε παραπάνω πως αυτή τουλάχιστον στην παρούσα φάση δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως το NATO της Ασίας. Ίσως στο μέλλον αυτό θα ήταν μια πρόθεση των Ηνωμένων Πολιτειών καθώς θα εφαρμόσει την επιτυχημένη στρατηγική της Ευρώπης, για την ανάσχεση της ΕΣΣΔ-Ρωσίας, στην Ασία για την Κίνα αυτήν την φορά. Όμως εκεί οι ομοιότητες σταματούν. Το NATO συνιστά μια πολιτικοστρατιωτική συμμαχία δημοκρατικών κρατών, των ΗΠΑ-Καναδά και 25 άλλων ευρωπαϊκών κρατών τα οποία έχουν κοινό οικονομικό σύστημα και μοιράζονται κοινές αντιλήψεις και διατηρούν κοινά συμφέροντα. Στην Ασία η κατάσταση είναι πιο περίπλοκη. Αρχικά, τα κράτη της Ασίας δεν μοιράζονται κοινή κληρονομιά, κοινό οικονομικό-πολιτικό σύστημα αλλά, ίσως το κυριότερο, δε ταυτίζονται τα συμφέροντά τους [14]. Ναι μεν οι περισσότερες χώρες της περιοχής πλήττονται σε γενικές γραμμές από την κινεζική ανάδειξη, εντούτοις, η κινεζική πολιτική δεν έχει εκφραστεί εισέτι σε ξεκάθαρη επιθετικότητα. Επίσης είναι λογικό να μην επιθυμεί επί παραδείγματι η Ιαπωνία να εμπλακεί σε πόλεμο με την Κίνα για τις διαφορές της με την Ινδία στη συνοριακή τους γραμμή ή αντίστοιχα η Ινδία για τα νησιά Ντιαόου/Σενκάκου [15].

Σε ένα διαφορετικό επίπεδο, η ανακήρυξη του ασιατικού NATO είναι δυνατόν να προκαλέσει την έντονη αντίδραση της Κίνας διευρύνοντας το χάσμα μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων με απρόβλεπτες επιπτώσεις. Ακόμα, ο οικονομικός αντίκτυπος του Πεκίνου παγκόσμια αλλά ειδικά στην περιφέρεια της Ασίας και μέσω του BRI είναι τεράστιος με αποτέλεσμα πολλές χώρες της περιοχής να διστάσουν να μην ενταχθούν σε μια συμμαχία των ΗΠΑ που θα στρέφεται ενάντια στην Κίνα από τον φόβο των κινεζικών αντιποίνων. Το οικονομικό κόστος μιας συμμαχίας σαν το NATO είναι υπερβολικό ακόμα και για τις ΗΠΑ οι οποίες, υπό τον Πρόεδρο Τραμπ, επιχείρησαν να το εξορθολογήσουν αναγκάζοντας τους ευρωπαίους συμμάχους τους να συνεισφέρουν περισσότερο στον κοινό προϋπολογισμό. Στην Ασία η Ουάσινγκτον διατηρεί συμμαχίες τόσο με την Ιαπωνία όσο και με την Αυστραλία, έχει αμυντικές συνθήκες με τις Φιλιππίνες και τη Νότιο Κορέα, ενώ διατηρεί στενή συνεργασία με την Ταϊβάν. Συνέπεια, το κόστος του ενδεχόμενου Ασιατικού NATO θα ήταν δυσβάστακτο. Τέλος, οι ΗΠΑ δεν θα μπορούν να αναλάβουν εκτεταμένες δεσμεύσεις προστασίας των μελών του Ασιατικού NATO, κατ’ ομοίωση του ΝΑΤΟϊκού άρθρου 5 [16].

Πηγή Εικόνας: https://www.google.com/search?q=The+Quad+Alliance&tbm=isch&ved=2ahUKEwjPoOiBr9XuAhUJOBQKHZhDBxoQ2-cCegQIABAA&oq=The+Quad+Alliance&gs_lcp=CgNpbWcQAzoECCMQJzoHCCMQ6gIQJ1Di7gFY_ZcCYL-fAmgBcAB4A4ABcogB4iiSAQQzLjQ3mAEAoAEBqgELZ3dzLXdpei1pbWewAQrAAQE&sclient=img&ei=7ZkeYI_2BYnwUJiHndAB&bih=969&biw=1920&rlz=1C1CHBD_enGR919GR919#imgrc=t4ujSnEv_FOYvM

Εν κατακλείδι, η ανάγκη ανάσχεσης της Κίνας και διατήρησης του status quo στην περιοχή της Ασίας-Ειρηνικού είναι κύριο μέλημα των Ηνωμένων Πολιτειών σήμερα. Στην στρατηγική που ξεδιπλώνει η Ουάσινγκτον αιχμή του δόρατος είναι η Τετραμερής “Συμμαχία” όπως αποκαλείται από τις ίδιες τις ΗΠΑ. Εντούτοις, το Quad δεν συνιστά το NATO της Ασίας για τους λόγους που αναλύθηκαν παραπάνω. Στο εγγύς μέλλον ίσως θα αποτελεί το βασικότερο εργαλείο ανάσχεσης της Κίνας αφού συνιστά επιτυχημένη συνταγή όσον αφορά την Ευρώπη και την ΕΣΣΔ-Ρωσία.

[1] http://www.india-seminar.com/2019/715/715_lalwani_and_byrne.htm

[2] http://www.india-seminar.com/2019/715/715_lalwani_and_byrne.htm

[3] Υπολογίζεται πως περίπου 260.000 άνθρωποι χάθηκαν από το Τσουνάμι το οποίο ήταν από τα ισχυρότερα της Ιστορίας. Βλ. περισσότερα στο https://www.reader.gr/news/stories/26-dekemvrioy-2004-otan-hathikan-250000-anthropoi-apo-tsoynami-pics

[4] http://www.india-seminar.com/2019/715/715_lalwani_and_byrne.htm

[5] http://www.india-seminar.com/2019/715/715_lalwani_and_byrne.htm

[6] http://www.india-seminar.com/2019/715/715_lalwani_and_byrne.htm

[7] https://asiatimes.com/2020/07/quad-alliance-forms-arc-of-democracy-around-china/

[8]  http://www.india-seminar.com/2019/715/715_lalwani_and_byrne.htm

[9] https://thediplomat.com/2020/09/are-the-us-and-india-on-the-same-page-when-it-comes-to-the-quad/

[10] https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2017/12/NSS-Final-12-18-2017-0905.pdf σσ.45-47

[11]https://dod.defense.gov/Portals/1/Documents/pubs/2018-National-Defense-Strategy-Summary.pdf

[12] https://www.pacom.mil/About-USINDOPACOM/USPACOM-Area-of-Responsibility/

[13] http://www.india-seminar.com/2019/715/715_lalwani_and_byrne.htm

[14] https://nationalinterest.org/blog/buzz/does-indo-pacific-need-alliance-nato-170896

[15] https://nationalinterest.org/blog/buzz/does-indo-pacific-need-alliance-nato-170896

[16] https://nationalinterest.org/blog/buzz/does-indo-pacific-need-alliance-nato-170896

Δικτυογραφία:

Θεμιστοκλής Ζ. Ζανίδης, Πολιτικός Επιστήμονας – Διεθνολόγος

Πηγή Εικόνας: https://www.google.com/search?q=The+Quad+Alliance&tbm=isch&ved=2ahUKEwjPoOiBr9XuAhUJOBQKHZhDBxoQ2-cCegQIABAA&oq=The+Quad+Alliance&gs_lcp=CgNpbWcQAzoECCMQJzoHCCMQ6gIQJ1Di7gFY_ZcCYL-fAmgBcAB4A4ABcogB4iiSAQQzLjQ3mAEAoAEBqgELZ3dzLXdpei1pbWewAQrAAQE&sclient=img&ei=7ZkeYI_2BYnwUJiHndAB&bih=969&biw=1920&rlz=1C1CHBD_enGR919GR919#imgrc=F3VoAph8hhVgHM&imgdii=98b_JzQ6417ehM

(Visited 60 times, 1 visits today)

Κλείσιμο