Written by 4:27 μμ Αρθρογραφία, Επικαιροτητα

Η Προσπάθεια για Αλλαγή του Συντάγματος στη Χιλή και η Άρνηση των Πολιτών | Ευρυδίκη Παπανικολάου

Για κάθε κράτος που θέλει να αποκαλεί τον εαυτό του δημοκρατικό, ένα κατοχυρωμένο Σύνταγμα είναι αναγκαίο στοιχείο. Μέσα από την ύπαρξη του Συντάγματος θεσμοποιούνται όχι μόνον οι υποχρεώσεις των πολιτών και της κυβέρνησης, αλλά προστατεύονται με θεμελιώδη μορφή και τα νομικά δικαιώματα των πολιτών.

Για κάθε κράτος που θέλει να αποκαλεί τον εαυτό του δημοκρατικό, ένα κατοχυρωμένο Σύνταγμα είναι αναγκαίο στοιχείο. Μέσα από την ύπαρξη του Συντάγματος θεσμοποιούνται όχι μόνον οι υποχρεώσεις των πολιτών και της κυβέρνησης, αλλά προστατεύονται με θεμελιώδη μορφή και τα νομικά δικαιώματα των πολιτών. Μ’ αυτόν τον τρόπο, οι πολίτες με τον νόμο στο πλευρό τους πλέον, έχουν, για παράδειγμα, το δικαίωμα να ψηφίσουν ή έχουν πρόσβαση σε δωρεάν παιδεία και στη δημόσια υγεία. Τις περισσότερες φορές, οι ίδιοι οι πολίτες απαιτούν προοδευτικές αλλαγές στο σύνταγμα της χώρας τους, ακόμη και με βίαια μέσα αν χρειαστεί, ειδικά σε περιπτώσεις που το πολίτευμα δεν είναι δημοκρατικό αλλά δικτατορικό. Τι συμβαίνει, όμως, όταν παρά τις προσπάθειες μιας κυβέρνησης να αλλάξει, φαινομενικά προς το καλύτερο, το σύνταγμα μιας χώρας, οι πολίτες αρνούνται να το αποδεχτούν; Αυτή ακριβώς είναι η κατάσταση που συμβαίνει στη Χιλή αυτήν τη στιγμή.

Πιο συγκεκριμένα, οι ψηφοφόροι στη Χιλή απέρριψαν με συντριπτική πλειοψηφία το νέο σύνταγμα που επρόκειτο να αντικαταστήσει αυτό που είχε εκπονηθεί υπό τη στρατιωτική διακυβέρνηση του στρατηγού Augusto Pinochet. Ο Pinochet ήταν στρατιωτικός, πολιτικός και δικτάτορας της Χιλής από το 1973 έως το 1990 και κατέλαβε την εξουσία με στρατιωτικό πραξικόπημα ανατρέποντας την τότε εκλεγμένη σοσιαλιστική κυβέρνηση του Salvador Guillermo Allende. Η αλλαγή αυτή σαν κίνηση επρόκειτο να ήταν το τελευταίο βήμα σε μια μακρά διαδικασία με στόχο την επίτευξη ενότητας στη Χιλή μετά από μαζικές διαδηλώσεις το 2019. Ωστόσο, το δημοψήφισμα της Κυριακής για ένα νέο σύνταγμα επισήμανε τελικά περαιτέρω τις βαθιές διαφορές που χαρακτηρίζουν τη χώρα. Τα τελευταία τρία χρόνια, οι Χιλιανοί αγωνίστηκαν για την πρόοδο της χώρα τους με τη μορφή ενός νέου συντάγματος, γραμμένου εξ ολοκλήρου από την αρχή, που θα μεταμόρφωνε την κοινωνία τους και θα παρείχε περισσότερα δικαιώματα από οποιονδήποτε άλλο εθνικό σύνταγμα πριν από αυτό.

Παρόλα αυτά, οι προτεινόμενες αλλαγές έμοιαζαν σε πολλούς ότι θα μετέτρεπαν μια από τις πιο συντηρητικές χώρες της Λατινικής Αμερικής σε μια από τις πιο αριστερές κοινωνίες του κόσμου, με αποτέλεσμα οι Χιλιανοί να αποφασίσουν ότι η κατεύθυνση αυτή δεν ήταν η σωστή. Ειδικότερα, με το 99% των ψήφων από δημοψήφισμα της Κυριακής να έχει καταμετρηθεί, το ποσοστό κατά της αλλαγής έφτασε το 61,9%, με άλλα λόγια σχεδόν 7 εκατομμύρια πολίτες, σε σύγκριση με το 38,1%, δηλαδή 4,2 εκατομμύρια, που ψήφισε για έγκριση του νέου συντάγματος, με την προέλευση των πολιτών να είναι τεράστια, μιας και η ψηφοφορία ήταν υποχρεωτική. Το πολιτικό «στρατόπεδο» υπέρ της έγκρισης παραδέχτηκε την ξεκάθαρη ήττα του, με τον εκπρόσωπό τους, Vlado Mirosevic να δηλώνει ότι: «Αναγνωρίζουμε αυτό το αποτέλεσμα και ακούμε με ταπεινότητα τι έχει εκφράσει ο λαός της Χιλής».

Στο σημείο αυτό, είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί πως ο ίδιος ο Πρόεδρος της χώρας, Gabriel Boric, υποστήριξε ότι το σύνταγμα θα έβαζε τη Χιλή σε μια νέα προοδευτική εποχή. Τα αποτελέσματα του δημοψηφίσματος είναι ένα τεράστιο πλήγμα για τον Boric και την αριστερή του κυβέρνηση που εξελέγην πέρυσι, κυρίως λόγω της υπόσχεσής του να καθοδηγήσει τη χώρα σ’ ένα προοδευτικό μέλλον, μέσω της ψήφισης ενός νέου συντάγματος. Η συνταγματική διαδικασία είχε επαινεθεί διεθνώς, καθώς έδωσε στη χώρα μια θεσμική διέξοδο από μια κοινωνική κρίση αλλά και για την ολοκληρωμένη ανταπόκριση στα αιτήματα των σύγχρονων Χιλιανών για περισσότερη ισότητα και μια πιο περιεκτική και συμμετοχική δημοκρατία.

Όταν οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις σάρωσαν τη Χιλή το 2019, ένα από τα κύρια αιτήματα των διαδηλωτών ήταν ένα νέο σύνταγμα που θα αντικαταστήσει αυτό που εισήχθη το 1980 υπό τη στρατιωτική διακυβέρνηση του στρατηγού Pinochet. Μάλιστα, τον Οκτώβριο του 2020, σχεδόν το 80% των Χιλιανών (δηλαδή τέσσερις από τους πέντε) ψήφισαν υπέρ ενός νέου συντάγματος, με πολλούς να λένε ότι το έβλεπαν ως ευκαιρία για τη Χιλή να γίνει μια πιο κοινωνικά προοδευτική, οικονομικά δίκαιη και χωρίς αποκλεισμούς χώρα. Όταν η συνταγματική συνέλευση συνήλθε για την τελετή των εγκαινίων της τον Ιούλιο του 2021, υπήρχε, θα μπορούσε να πει κανείς, μια αίσθηση αισιοδοξίας. Από ότι φάνηκε, όμως, το μετασχηματιστικό όραμα που διατυπώθηκε από μια συνταγματική συνέλευση 154 εκλεγμένων μελών, πολλοί από τους οποίους θεωρούνται «πολιτικοί αουτσάιντερ», αποδείχθηκε μια υπερβολικά δραστική αναθεώρηση.

Το προτεινόμενο έγγραφο ήταν το πρώτο στον κόσμο που συντάχθηκε από μια ομάδα πολιτικών που ήταν διαμοιρασμένη εξίσου μεταξύ ανδρών και γυναικών αντιπροσώπων, αλλά οι επικριτές είπαν ότι ήταν πολύ μεγάλο, δεν υπήρχε σαφήνεια σε όσα κατοχύρωνε και θεωρήθηκε μέχρι και υπερβολικό σε ορισμένα από τα μέτρα του, τα οποία περιλάμβαναν τον χαρακτηρισμό της Χιλής ως πολυεθνικό κράτος, αναγνωρίζοντας τα δικαιώματα των αυτόχθονων πληθυσμών της Χιλής, οι οποίοι αποτελούν περίπου το 13% του πληθυσμού, στα εδάφη και τους πόρους τους, και δίνοντας προτεραιότητα σε θέματα σχετικά με το περιβάλλον και την ισότητα των φύλων. Το προτεινόμενο Σύνταγμα θα κατοχύρωνε και νέα κοινωνικά δικαιώματα στη χώρα, αφού είχε σκοπό να προσφέρεται στους πολίτες δημόσια παιδεία, δημόσια υγεία, εγγυημένη σύνταξη και εγγυημένη αξιοπρεπής στέγη. Κατοχύρωνε επίσης το δικαίωμα στην άμβλωση, ένα πολύ αμφιλεγόμενο θέμα που διχάζει ακόμη και τώρα τη χώρα, όπου οι επεμβάσεις του είδους δεν νομιμοποιήθηκαν παρά το 2017, και αυτό μόνον για περιπτώσεις βιασμού και κινδύνου για τη ζωή της μητέρας ή του παιδιού.

Αν και οι αλλαγές αυτές για πολλούς θα είχαν θεωρηθεί ως ένα σωστό κοινωνικό και πολιτικό βήμα προς ένα πιο φιλελεύθερο μέλλον, ειδικά από τη νεολαία της χώρας όπου υποστήριξε ακράδαντα την αλλαγή του συντάγματος, αρκετοί από τους πολίτες το θεώρησαν υπερβολικά προοδευτικό, δηλώντας πως οι αλλαγές αυτές δεν αντιπροσωπεύουν όλους τους Χιλιανούς, με το βόρειο και το νότιο κομμάτι της χώρας να αποτελεί τους πιο φανατικούς κατά της αλλαγής. Αυτές οι δύο περιοχές της Χιλής βιώνουν πολύ σοβαρά προβλήματα βίας και ανασφάλειας, αφού στον νότο καταγράφονται συνεχείς συγκρούσεις για γαίες διεκδικούμενες από ριζοσπαστικοποιημένες οργανώσεις αυτοχθόνων Μαπούτσε, επίσης γνωστοί ως Αραουκάνοι, όπου κατά την περίοδο της δικτατορίας του Pinochet πραγματοποιήθηκαν μαζικές διώξεις εναντίον τους. Από την άλλη πλευρά, ο βορράς βρίσκεται αντιμέτωπος με σημαντικά ζητήματα, όπως αυτά των μαζικών μεταναστευτικών ροών, της φτώχειας και της εμπορίας ανθρώπων.

Όπως, λοιπόν, καταλαβαίνει κανείς η αντίδραση αυτή του λαού της Χιλής και η άρνηση των πολιτών να αλλάξουν το αρχαϊκό και ξεπερασμένο σύνταγμα της χώρας, τονίζει ακόμη περισσότερο τον πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό διαχωρισμό της, αφού αντί να πετυχαίνει την ενότητα της Χιλής, όπως ήλπιζε ο Πρόεδρος Boric, κάνει ακόμη πιο ξεκάθαρο το διχασμό που χαρακτηρίζει τη χώρα. Το θέμα που δημιουργεί η απόρριψη του συντάγματος, είναι φυσικά, το τι θα συμβεί στη συνέχει, με τον Boric να δηλώνει ότι θα προσπαθήσει να δημιουργήσει ένα “κείμενο που θα ενσωματώνει τα διδάγματα της διαδικασίας και θα κερδίσει τη ευρεία πλειοψηφία των πολιτών”. Παρά τις υποσχέσεις του όμως, δεν είναι ακόμη σαφές ποια θα είναι αυτή η εκ νέου διαδικασία σύνταξης του προσχέδιου και πόσος χρόνος μπορεί να χρειαστεί για να εκδοθεί ένα νέο κείμενο. Το μόνον που είναι σίγουρο πάντως είναι πως αυτή η ξεκάθαρη αντίθεση των πολιτικών απόψεων μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την ευάλωτη ισορροπία που χαρακτηρίζει τη Χιλή αυτήν τη στιγμή.

Βιβλιογραφία:

· Vanessa Buschschlüter, “Chile constitution: Voters overwhelmingly reject radical change”, 2022 (https://www.bbc.com/news/world-latin-america-62792025)

· Rachelle Krygier, “Chile: Vote on new constitution but divisions persist”, 2022 (https://www.bbc.com/news/world-latin-america-62724375)

· DANIEL POLITI, “Chileans resoundingly reject new progressive constitution”, 2022 (https://apnews.com/article/caribbean-south-america-chile-constitutions-ffd6779b3f7f0c62579e6b0ec86affa6)

· JOHN OTIS, “Chileans have rejected a new, progressive constitution”, 2022 (https://www.npr.org/2022/09/04/1121065756/chile-constitution-referendum)

· Daniela Mohor W., “Chile is voting on one of the most progressive constitutions in the world. But consensus is crumbling”, 2022 (https://edition.cnn.com/2022/09/01/americas/chile-referendum-vote-new-constitution-intl-latam/index.html)

· “Chile says emphatic no to proposed new constitution in referendum”, 2022 (https://www.aljazeera.com/news/2022/9/5/breaking-chileans-voted-to-repeal-reject)

· Jack Nicas, “Chile Says ‘No’ to Left-Leaning Constitution After 3 Years of Debate”, 2022 (https://www.nytimes.com/2022/09/04/world/americas/chile-constitution-no.html)

· “Χιλή: Σαρωτική απόρριψη του νέου Συντάγματος στο δημοψήφισμα της Κυριακής”, 2022 (https://www.kathimerini.gr/world/562027498/chili-sarotiki-aporripsi-toy-neoy-syntagmatos-sto-dimopsifisma-tis-kyriakis/)

Ευρυδίκη Παπανικολάου, Φοιτήτρια Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ

Πηγή Εικόνας: https://www.google.com/search?q=%CF%83%CF%85%CE%BD%CF%84%CE%B1%CE%B3%CE%BC%CE%B1+%CF%83%CF%84%CE%B7+%CF%87%CE%B9%CE%BB%CE%B7&sxsrf=ALiCzsYgV8NYIMFZrCgdreK1l_u1xmp4zg:1662816230785&source=lnms&tbm=isch&sa=X&ved=2ahUKEwiw0oyWqYr6AhXpgv0HHbj_BcEQ_AUoA3oECAEQBQ&biw=1366&bih=625&dpr=1#imgrc=TYdOEmN2TR0s_M

(Visited 31 times, 1 visits today)

Κλείσιμο