Written by 9:18 μμ Αρθρογραφία, Επικαιροτητα

Η δυναμική του «Virtual όχλου» και ο διαδικτυακός ακτιβισμός | Οδυσσέας Δημόπουλος

Η ψευδαίσθηση του «ανήκειν» σε ένα σύνολο, είναι και η βασική αιτία που οδηγούμαστε στο φαινόμενο του «virtual όχλου». Πράξεις και συμπεριφορές, που δύσκολα κάποιοι θα επιχειρούσαν ως μονάδες, καλύπτονται με τον μανδύα του «φυσιολογικού» και χρησιμοποιούνται ως μέσω πολιτικής και κοινωνικής αντιπαράθεσης. Υπό το πρόσχημα του ακτιβισμού, οι πολίτες εκφράζονται μέσα από τα social media, με ευθείες επιθέσεις, που περιλαμβάνουν ύβρεις και προσβολές, αδιαφορώντας σε μεγάλο βαθμό για τα θύματα του cyber bullying.

Ακολουθώντας κανείς την επικαιρότητα και τις εξελίξεις, κυρίως μέσω των social media αλλά και σε κουβέντες στην κανονική ζωή, σίγουρα θα συναντήσει το φαινόμενο του «όχλου» ή αυτό που απλούστερα αναφέρεται ως κοινωνική κατακραυγή. Ένα φαινόμενο, το οποίο εισήλθε στη ζωή μας κατά την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα, και αναδείχθηκε παράλληλα με την δυναμική των social media στην ελληνική και τη διεθνή κοινωνία. Κατά κοινή ομολογία, το Facebook, το Twitter, το Instagram και διάφορες άλλες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, απορροφούν την προσοχή εκατομμύρια χρηστών, ανά τον κόσμο, με σκοπό την ενημέρωση, την ψυχαγωγία, τις αγορές αλλά και την κοινωνικοποίηση τους. Μία ακόμα λειτουργία των social media, η οποία πιθανότατα δεν βρισκόταν στους στόχους των ιδρυτών τους, ήταν αυτή την ψυχικής εκτόνωσης. Προφανώς δεν αναφερόμαστε σε ανάλαφρα post στο Instagram και το Facebook ή εποικοδομητικές και πολιτικές τοποθετήσεις, που συναντά κανείς στο Twitter. Αυτό που απασχολεί τους σύγχρονους κοινωνικούς αναλυτές και θα αποτελέσει βασικό θέμα του συγκεκριμένου άρθρου είναι η δυναμική που μπορεί να έχει η άποψη μιας μικρής ή μεγάλης ομάδας ανθρώπων στα social media και η ευκολία με την οποία μια προσβλητική ή επιθετική τοποθέτηση κάποιου, μετατρέπεται σε ένα χειμαρρώδη όχλο.

Mε το Facebook να έχει χάσει με τον καιρό την δυναμική του παρελθόντος, ένα σημαντικό μέρος των πολιτών, ανά τον κόσμο, χρησιμοποιεί το Twitter, ως βασικό μέσο έκφρασης και κοινωνικής δικτύωσης. Αρκετοί ήταν οι πολιτικοί, οι οποίοι στήριξαν ολόκληρες πολιτικές καμπάνιες στην συγκεκριμένη πλατφόρμα, με άμεσο στόχο να αντιληφθούν τον παλμό της κοινωνίας και να επικοινωνήσουν με τον λαό, με τρόπο άμεσο και συνάμα μαζικό. Χαρακτηριστικό το παράδειγμα του Ντόναλντ Τράμπ, με τον πρώην πρόεδρο των ΗΠΑ, να tweetάρει 23.000 φορές, κατά τη διάρκεια της πολιτικής του θητείας. Η αναστολή του λογαριασμού του τον Ιανουάριο του 2021, επέφερε σημαντικές χρηματικές απώλειες για την εταιρία, καθώς μια μικρή επαφή με την πλατφόρμα θεωρείται αρκετή για κάποιον, ώστε να αντιληφθεί τον τρόπο λειτουργείας της. Στην πραγματικότητα το Twitter έχει επιτρέψει σε μεγάλους, λογαριασμούς να υπάρχουν, παρά τις αντιθέσεις του κόσμου, καθώς ως εταιρεία εξαρτάται από το περιεχόμενο και τον φανατισμό, που δημιουργούν αυτοί οι λογαριασμοί. Επειδή το τρέχον μοντέλο δίνει προτεραιότητα στον χρόνο που ξοδεύει ο κάθε λογαριασμός στην πλατφόρμα -με κάθε κόστος- παράγει έναν αλγόριθμο, που ενισχύει τον ενθουσιασμό και την πόλωση. Είτε πραγματικά, είτε ψεύτικα accounts (bots) επιδίδονται στην ευθεία επίθεση σε πρόσωπα, τα οποία απασχολούν την επικαιρότητα. Η επίθεση αυτή δεν αφορά πάντα δηλώσεις ή τοποθετήσεις των θυμάτων του cyber bullying αλλά δεν είναι λίγες οι φορές, κατά τις οποίες αντικείμενο σχολιασμού γίνεται η εμφάνιση (body shaming) ή άλλα ιδιαίτερα ανθρώπινα χαρακτηριστικά.

Ένας άλλον πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ, ο Μπαράκ Ομπάμα είχε εκφραστεί δημόσια, ως προς το συγκεκριμένο θέμα, κάνοντας επίθεση στην «κουλτούρα της ακύρωσης». Ο πρώτος Αφροαμερικανός πρόεδρος των ΗΠΑ ανέφερε χαρακτηριστικά: «Έχω την αίσθηση κάποιες φορές – αίσθηση που γίνεται πιο έντονη από τα Social media – ότι επικρατεί ανάμεσα στους νέους σήμερα μια αντίληψη του τύπου ‘για να φέρουμε τις επιθυμητές αλλαγές στον κόσμο αρκεί απλά να είμαστε όσο πιο επικριτικοί γίνεται με τους άλλους. Κάθομαι δηλαδή και ποστάρω tweets και hashtags εναντίον σου επειδή έκανες κάτι λάθος ή δεν χρησιμοποίησες το σωστό ρήμα, και μετά χαλαρώνω και νοιώθω καλά με τον εαυτό μου: Ορίστε φίλε, σου έδειξα σε τι πολιτική εγρήγορση βρίσκομαι, σε έκραξα πρώτος». «Αυτό δεν είναι ακτιβισμός», συνέχισε. «Αυτό δεν φέρνει καμία αλλαγή. Αν το μόνο που κάνεις είναι να πετροβολάς, το πιο πιθανό είναι ότι δεν θα πας πολύ μακριά».

Φέρνοντας το παράδειγμα στην ελληνική πραγματικότητα, αξίζει να φέρει κανείς στη μνήμη του την εικόνα του εξαγριωμένου πλήθους έξω από το σπίτι της Ρούλας Πισπιρίγκου, κατηγορούμενης για ένα από τα ίσως πιο ειδεχθή εγκλήματα στην σύγχρονη ελληνική κοινωνία. Ο αποτροπιασμός που εκφράστηκε μέσω των social media δεν περιορίστηκε σε σχόλια μέσω post, αντιθέτως αντικρίσαμε έναν εξαγριωμένο διαδικτυακό όχλο να μετατρέπεται σε μια σύγχρονη ιερά εξέταση, με τον κόσμο να διψά για άμεση εκδίκηση. Ο κίνδυνος της παράκαμψης της δικαστικής οδού και η ανάγκη για αυτοδικία, γεννήθηκε και ανατράφηκε μέσα από τα social media και έφερε στην επιφάνεια κάποια καλά κρυμμένα επικίνδυνα ανθρώπινα ένστικτα. Κατά τον Γούσταβο Λε Μπον, «Ένα εξαγριωμένο πλήθος δεν συλλογίζεται ούτε διαβουλεύεται. Δέχεται ή απορρίπτει τις ιδέες χονδρικά, χωρίς να ανέχεται ούτε συζήτηση ούτε αντιλογία». Ούτως ή άλλως, η προσέγγιση της συμπεριφοράς ενός όχλου με πολιτικούς όρους είναι άτοπη, αφού αυτό που πρωταρχικά είναι η πολιτική, είναι η έλλογη προσπάθεια μετριασμού της βίας στην κοινωνία. Όμως ο όχλος επιδιώκει ακριβώς το αντίθετο, αφού χαρίζει στο άτομο το αίσθημα μιας ακατανίκητης δύναμης. Οπως γράφει ο Λε Μπον, «η ανωνυμία μέσα στον όχλο και η διάχυση της ατομικής ευθύνης ελευθερώνουν τα ένστικτά του και μεταμορφώνουν το άτομο σε ένα εύπιστο, παρορμητικό πλάσμα, ικανό για κάθε ακρότητα».

Το φαινόμενο του διαδικτυακού όχλου συχνά χρησιμοποιήθηκε και από πολιτικούς φορείς, σε μια προσπάθεια να νικήσουν στο απαιτητικό επικοινωνιακό παιχνίδι. Γίναμε μάρτυρες, κατά το προηγούμενο διάστημα, στη δημιουργία ενός υβριστικού συνθήματος για τον πρωθυπουργό, το οποίο υπό την μορφή hashtag διαδόθηκε στα social media και «αγκαλιάστηκε» από την αντιπολίτευση. Για άλλη μια φορά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έβαλαν τους χρήστες σε δαιδαλώδη μονοπάτια φανατισμού, με τη βία (αυτή τη φορά υπό λεκτική μορφή), να χρησιμοποιείται ξανά ως όπλο του όχλου. Σκηνικά σαν αυτά, απομακρύνουν το λαό και κυρίως τους νέους, από την ιδέα της ορθής πολιτικής, με επιχειρήματα και αντεπιχειρήματα, που οδηγούν σε ουσιαστικό διάλογο και παραγωγική πολιτική αντιπαράθεση.

Η ψευδαίσθηση του «ανήκειν» σε ένα σύνολο, είναι και η βασική αιτία που οδηγούμαστε στο φαινόμενο του «virtual όχλου». Πράξεις και συμπεριφορές, που δύσκολα κάποιοι θα επιχειρούσαν ως μονάδες, καλύπτονται με τον μανδύα του «φυσιολογικού» και χρησιμοποιούνται ως μέσω πολιτικής και κοινωνικής αντιπαράθεσης. Υπό το πρόσχημα του ακτιβισμού, οι πολίτες εκφράζονται μέσα από τα social media, με ευθείες επιθέσεις, που περιλαμβάνουν ύβρεις και προσβολές, αδιαφορώντας σε μεγάλο βαθμό για τα θύματα του cyber bullying. Προφανώς δεν υιοθετούμε πατερναλιστικές θεωρίες, καθώς η ελεύθερη έκφραση και σκέψη θεωρείται ως ένα από τα σπουδαιότερα ανθρώπινα δικαιώματα, που διεκδικήθηκαν σθεναρά ανά τους αιώνες. Υποστηρίζεται όμως μια ριζική αναπροσαρμογή των social media, με στόχο να χρησιμοποιούνται ωφέλιμα από τους χρήστες τους και όχι να στρέφονται εναντίον τους. Πρόβλεψη του συντάκτη αποτελεί η δημιουργία στο μέλλον ακόμα και σχολικού μαθήματος, για την σωστή χρήση των social media, από την νεανική κιόλας ηλικία, με σκοπό την αποφυγή φαινομένων, οπού τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θα τεθούν εκτός ελέγχου από τους ίδιους τους δημιουργούς τους.

Οδυσσέας Δημόπουλος, Μεταπτυχιακός φοιτητής νεότερης ιστορίας

Πηγή Εικόνας: https://www.google.com/search?q=+%CE%B9%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%BD%CE%B5%CF%84&tbm=isch&ved=2ahUKEwi30L76vqP4AhVQh_0HHWh4CLwQ2-cCegQIABAA&oq=+%CE%B9%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%BD%CE%B5%CF%84&gs_lcp=CgNpbWcQAzIFCAAQgAQyBQgAEIAEMgUIABCABDIFCAAQgAQyBQgAEIAEMgUIABCABDIFCAAQgAQyBQgAEIAEMgUIABCABDIFCAAQgAQ6BAgjECdQxgZYxgZgiQhoAHAAeACAAWCIAbABkgEBMpgBAKABAaoBC2d3cy13aXotaW1nwAEB&sclient=img&ei=coqjYrfPNtCO9u8P6PCh4As&bih=939&biw=1680&rlz=1C1GIGM_enGR866GR866#imgrc=Q1Pqv2jnuQF5CM&imgdii=MgFB1jB-foM8KM

(Visited 49 times, 1 visits today)

Κλείσιμο