Written by 6:07 μμ Αρθρογραφία, Δαβίδ - Αριστοτέλης Φουσίεκ, Επικαιροτητα

Η δικαιοσύνη μέσα από τα μάτια του Φουκώ στη σύγχρονη Ελλάδα | Δαβίδ Φουσίεκ

Κοιτάζοντας ιστορικά την ανάπτυξη του ποινικού συστήματος, γίνεται αντιληπτό ότι το δικαστήριο δημιουργήθηκε βασιζόμενο σε μια αστική κοσμοθεωρία της εποχής του Διαφωτισμού, που είναι συγκεντρωτική, πατερναλιστίκη, καταπιεστική και επιφορτισμένη με γραφειοκρατικές διαδικασίες.

Τις τελευταίες μέρες, η Ελλάδα πάλλεται στον ρυθμό μιας λέξης ή καλύτερα ενός καλέσματος, αυτού της Δικαιοσύνης. Ύστερα από την αποκάλυψή του σκανδάλου του Δημήτρη Λιγνάδη, ο δημόσιος διάλογος έχει στραφεί στην αναζήτηση της αλήθειας και της «κάθαρσης» απέναντι σε μια διαδικασία παρακμής που έχει ξεκινήσει εδώ και καιρό στο εσωτερικό της ελληνικής κοινωνίας. Την ίδια στιγμή, εκτός από το να ταράξει τα ελληνικά δεδομένα, το συμβάν αποτέλεσε ευκαιρία για διάλογο, αλλά ταυτόχρονα αποκάλυψε υποβόσκουσες λανθασμένες αντιλήψεις και «τοξικά» φαινόμενα. Με αφορμή αυτό, η παρούσα εισήγηση θα εξετάσει το ζήτημα μέσα από τα έργα του Μισέλ Φουκώ, του πιο σημαντικού δομιστή και μεταμοντερνιστή φιλοσόφου της Γαλλίας (και ολόκληρου του Δυτικού κόσμου) μετά το πέρας του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου. Η απόπειρα αυτή θα σταθεί αρωγός στην εύρεση των αιτιών για τη γενική δυσπιστία και τη λάθος εντύπωση σχετικά με τη χρήση των δυνατοτήτων της δικαιοσύνης που κυριαρχεί στην προκειμένη περίπτωση.

Καταρχάς, πριν την ανάλυση της έννοιας της δικαιοσύνης, είναι σημαντικό να τονισθεί ότι ο Φουκώ (ως γνήσιος δομιστής) εστιάζει στην γλώσσα, την όποια θεωρεί ένα χώρο αλήθειας,  εσωτερικότητας ή υποκειμενικότητας, όπου το υποκείμενο εξαφανίζεται μέσα σ’ αυτήν, αφήνοντας πίσω του μια ανυπαρξία. Αντίθετα με τη διαχρονική θεώρηση της γλώσσας (π.χ. ως τη μελλοντική δέσμευση της υπόσχεσης), ο φιλόσοφος την θεωρεί «ένα άμορφο βουητό, μια άμορφη ροή». Ωστόσο, με την αντιμετώπισή της ως ενός μη-τετελεσμένου και δυναμικού στοιχείου, ανοίγεται ο δρόμος για την ανακάλυψη του τι κρύβουν οι λέξεις και οι έννοιες (δηλαδή τις υποβόσκουσες δομές και μηχανισμούς που επιτυγχάνουν τη διατήρηση και ενίσχυση των τρόπων εκτέλεσης της δύναμης) και πώς ήρθαν στην επιφάνεια. Επομένως, για την αναζήτηση του πως αντιλαμβανόμαστε τη δικαιοσύνη, πρέπει να στραφούμε στην χρήση της λέξης αυτής στην πολιτική γλώσσα, και η υπόθεση του Λιγνάδη αποτελεί το τέλειο παράδειγμα.

Η εξέταση της χρήσης της δικαιοσύνης φανερώνει ότι η έννοια έχει ταυτιστεί στον δημόσιο και πολιτικό λόγο με την προσφυγή στο δικαστήριο, το οποίο παρουσιάζεται όχι μονό ως η μόνη αντικειμενική και νόμιμη λύση αλλά και ως η έκφραση της δημοσίας επιθυμίας. Όσον αφορά το δεύτερο, σύντομα αποδείχθηκε ότι αυτή η ρητορική δεν ήταν δυνατή να καθησυχάσει την ελληνική κοινωνία, η οποία κατέχει πια μικρή πίστη στα ελληνικά δικαστήρια και γενικά στους εγχώριους θεσμούς. Ωστόσο, στην περίπτωση του πρώτου, το ζήτημα γίνεται λίγο πιο περίπλοκο. Σύμφωνα με τον Φουκώ, η ιδέα αυτής της ουδέτερης τρίτης μορφής του δικαστηρίου είναι αρκετά ξένη προς την έννοια της λαϊκής δικαιοσύνης. Κοιτάζοντας ιστορικά την ανάπτυξη του ποινικού συστήματος, γίνεται αντιληπτό ότι το δικαστήριο δημιουργήθηκε βασιζόμενο σε μια αστική κοσμοθεωρία της εποχής του Διαφωτισμού, που είναι συγκεντρωτική, πατερναλιστίκη, καταπιεστική και επιφορτισμένη με γραφειοκρατικές διαδικασίες. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας δομής, ή οποία όχι μόνο παύει να εκπροσωπεί το «raison d’etre» της, δηλαδή την εκπροσώπηση της λαϊκής βούλησης (βασικό θεμέλιο της Δημοκρατίας), αλλά την ίδια στιγμή προωθεί την καταπάτηση και την παραπλάνηση της πραγματικής δικαιοσύνης. Ένα χαρακτηριστικό και πρόσφατο παράδειγμα είναι η κοινωνική και νομική θέση της γυναίκας, η οποία για εκατοντάδες χρόνια (ακόμα και τώρα σε αρκετές περιπτώσεις) ήταν αποκλεισμένη από τις ίδιες τις δομές που θεσπίστηκαν για την ασφάλεια της.

Ο Μισέλ Φουκώ
Πηγή Εικόνας: https://www.google.com/search?q=%CE%B7+%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CE%B1%CE%B9%CE%BF%CF%83%CF%8D%CE%BD%CE%B7+%CE%BC%CE%AD%CF%83%CE%B1+%CE%B1%CF%80%CF%8C+%CF%84%CE%B1+%CE%BC%CE%AC%CF%84%CE%B9%CE%B1+%CF%84%CE%BF%CF%85+%CE%A6%CE%BF%CF%85%CE%BA%CF%8E&rlz=1C1CHBD_enGR919GR919&sxsrf=ALeKk00cmsjyb6OzoAWbmzZ0mEBsSoVf9Q:1614705235974&source=lnms&tbm=isch&sa=X&ved=2ahUKEwiY64bgjZLvAhVB8xQKHSqQDVgQ_AUoAXoECAYQAw&biw=1920&bih=969#imgrc=fLE1DNi0at_61M

Εκτός από αυτό, η έννοια της δικαιοσύνης γίνεται εργαλείο χειραφέτησης στα χέρια της δομής προκείμενου είτε να την διατηρήσει είτε να την ενισχύσει. Αυτό με την σειρά του έχει ως αποτέλεσμα: α) τη στοχοποίση των βίαιων στοιχείων του πληθυσμού, β) την αποστασιοποίηση της δομής από τα αποτελέσματα των πρακτικών της με την απλή ταύτιση της ρίζας του προβλήματος με τα περιθωριοποιημένα στοιχεία, γ) την καταστολή του αισθήματος της λαϊκής δικαιοσύνης, το οποίο τοποθετείται ως μη νόμιμο και ανήθικο, μέσα από την παρουσίαση των φαινομένων ως «ανώμαλες» εξάρσεις της κοινωνίας, δ) τη διατήρηση της πεποίθησης περί της  ομαλής λειτουργίας της δικαιοσύνης και του ήδη υπάρχοντος «στάτους κβο». Μια προσεκτική εξέταση της ελληνικής πραγματικότητας αποδεικνύει ότι όλα αυτά τα στοιχεία είναι ήδη καθιερωμένα. Για παράδειγμα, παρά τον διορισμό του από την ελληνική ηγεσία (όποια και αν είναι αυτή), ο Λιγνάδης παρουσιάζεται ως μια «ανωμαλία», και όχι ως το πραγματικό πρόσωπο του υπάρχοντος ηθικού και πολιτισμικού ξεπεσμού της Ελλάδας.

Επομένως, το ερώτημα που προκύπτει είναι το εξής: Πως μπορούμε να το αλλάξουμε; Η αλήθεια είναι ότι Φουκώ επηρεασμένος από τον Νίτσε προτείνει τη ριζική «αναθεώρηση» του ποινικού συστήματος προκειμένου να επιτευχθεί η αποδέσμευση του δικαστηρίου από τις απαρχαιωμένες αστικές πεποιθήσεις, δομές, και προκαταλήψεις που το διατηρούν. Ωστόσο, στην περίπτωση της Ελλάδας, αυτό το ιδεαλιστικό εγχείρημα μπορεί να μεταφραστεί ως η διεκδίκηση της επιστροφής του ποινικού συστήματος στις απαρχές του, δηλαδή την εξυπηρέτηση της λαϊκής βούλησης. Αυτό όμως δεν συνεπάγεται απαραίτητα ένα κυνήγι μαγισσών αλλά την αναθεώρηση των βάσεων στις οποίες εδράζεται όλο το πολιτικό σύστημα, μια διαδικασία που πρέπει να υλοποιηθεί κυρίως μέσα από την τοποθέτηση του πολίτη ξανά τόσο στον πολιτικό βίο όσο και στην αντίληψη περί δικαιοσύνης.

Δαβίδ Φουσίεκ, Πολιτικός Επιστήμονας

Πηγή Εικόνας: https://www.google.com/search?q=%CE%B7+%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CE%B1%CE%B9%CE%BF%CF%83%CF%8D%CE%BD%CE%B7+&tbm=isch&ved=2ahUKEwihq63hjZLvAhVLeRoKHX04AkoQ2-cCegQIABAA&oq=%CE%B7+%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CE%B1%CE%B9%CE%BF%CF%83%CF%8D%CE%BD%CE%B7+&gs_lcp=CgNpbWcQAzIECCMQJzICCAAyAggAMgQIABAYMgQIABAYMgQIABAYMgQIABAYMgQIABAYULTxBFiF_wRggYIFaABwAHgBgAGyAYgB7BeSAQQwLjI3mAEAoAEBqgELZ3dzLXdpei1pbWfAAQE&sclient=img&ei=VnI-YKGoKsvyaf3wiNAE&bih=969&biw=1920&rlz=1C1CHBD_enGR919GR919#imgrc=q8ZaRBWKygkvAM

(Visited 83 times, 1 visits today)

Κλείσιμο