Written by 1:30 μμ Αρθρογραφία, Επικαιροτητα, Μάριος Μουρατάι

Γενετικά Μπαλώματα| Μάριος Μουρατάι

Η τροποποίηση γενετικών κυττάρων θα αλλάξει δραστικά το γονιδίωμα (συνολικό DNA) του είδους μας καθώς τα τροποποιημένα χαρακτηριστικά θα κληροδοτηθούν από γενιά σε γενιά.

Φανταστείτε την έκφραση στο πρόσωπο ενός αστού την δεκαετία του ’80, εάν ένας ημίτρελος επιστήμονας του έλεγε πως σε 25 χρόνια θα μπορέσει να επικοινωνήσει με συγγενείς του στην άλλη άκρη του πλανήτη, μόνο με το πάτημα ενός κουμπιού. Τα σενάρια τρελής επιστημονικής φαντασίας έγιναν πραγματικότητα χωρίς καν να το καταλάβουμε. Σε ένα παρόμοιο επίπεδο βρίσκεται και η γενετική μηχανική. Μπορεί για πολλούς να φαντάζει όνειρο θερινής νυκτός αλλά αποτελεί πέρα για πέρα πραγματικότητα.

Γενετική τροποποίηση

Η έννοια αυτή δεν είναι άγνωστη στο ανθρώπινο είδος. Αιώνες τώρα, μέσω επιλεκτικής αναπαραγωγής, αποκτήσαμε ανθεκτικότερα φρούτα και παραγωγικότερα ζώα. Γίναμε ειδήμονες του είδους, χωρίς ωστόσο να γνωρίζουμε πως και τι προκαλούμε. Το φως στο τούνελ ήρθε την δεκαετία του ’50 με την ανακάλυψη του DNA. Το κλειδί της ανθρώπινης ζωής που διαιωνίζει το είδος μας για πάνω από 2 εκατομμύρια χρόνια. Το 1974, μάλιστα, γεννήθηκε και το πρώτο γενετικά τροποποιημένο ποντίκι, ύστερα οι πρώτοι αιμοπηκτικοί παράγοντες και αργότερα η γενετικά τροποποιημένη ινσουλίνη. Το μείζον πρόβλημα παρόλα αυτά, που χαρακτήριζε την γενετική τροποποίηση, ήταν το κόστος. Απλησίαστο για τους περισσότερους. Αυτό, μέχρι να μπει στην ζωή μας το CRISPR, μια ριζοσπαστική επαναστατική τεχνική που εκμηδένισε το κόστος και τον χρόνο της διαδικασίας. Πράγματι, πλέον ένας ανήσυχος φοιτητής με βασικά εργαλεία και σύνδεση στο ίντερνετ μπορεί να τροποποιήσει γενετικά.

CRISPR

Ένας πολύ εξελικτικά κατώτερος οργανισμός, τα βακτήρια, μας έδωσε την λύση. Το CRISPR αποτελεί κλειδί του ανοσοποιητικού συστήματος των βακτηρίων και σε συνεργασία με την πρωτεΐνη CAS 9 προστατεύουν τα βακτήρια από ιούς που προσπαθούν να τα κυριεύσουν. Η βασική αρχή του μηχανισμού είναι η επιλεκτική κοπή – καταστροφή – του DNA ενός ιού σε πολύ συγκεκριμένα σημεία. Με απλά λόγια, φανταστείτε έναν μοριακό, εξαιρετικά ακριβή χειρουργό. Γνωρίζουμε πολλά χρόνια την ύπαρξη του συμπλέγματος CRISPR – CAS 9, ωστόσο πρόσφατα ανακαλύψαμε ότι μπορούμε να το προγραμματίσουμε. Ένας μοριακός χειρουργός που κόβει και ράβει με ακρίβεια όπου εμείς του ζητήσουμε. Επανάσταση.

Το τέλος της ασθένειας;

Ήδη ο ιός του HIV έχει κοπεί και καταστραφεί από το CRISPR σε πολλά πειράματα και είναι πολύ πιθανόν σε μερικά χρόνια να μην υφίσταται καν, όπως πολλοί ακόμα ρετροιοί (RNA ιοί). Αλλά οι βλέψεις μας είναι πολύ υψηλότερες. Γιατί να μην τροποποιήσουμε μέσω του CRISPR το ανοσοποιητικό μας σύστημα με σκοπό να ανιχνεύσει και να καταπολεμήσει πολύ πιο αποδοτικά τα καρκινικά κύτταρα; Γιατί να μην το πάμε και ακόμα πιο μακριά; Να αλλάξουμε τα γονίδια μας για να μην νοσούμε εξ αρχής από γενετικές ασθένειες. Γύρω στις 3000 γενετικές ασθένειες οφείλονται σε ένα και μόνο λάθος του DNA. Γιατί να μην αποτελέσουν ιστορία; Γιατί να μην παραδειγματιστούμε από έναν άλλο υποτιμημένο μέλος του ζωικού βασιλείου, τον αστακό, και να αναστρέψουμε την γήρανση; Τα πάντα είναι πιθανά, εάν πείσουμε έναν δισεκατομμυριούχο ότι αποτελεί ευφυή επένδυση. Όλες αυτές οι τροποποιήσεις έχουν ωστόσο ένα κοινό χαρακτηριστικό. Γίνονται στα σωματικά κύτταρα. Ζουν και πεθαίνουν με το άτομο. Τι θα γινόταν αν επεμβαίναμε στους γαμέτες (γενετικά κύτταρα) ή στο έμβρυο; Γενετικά τροποποιημένα μωρά είναι η απάντηση, “Designer Babies”, ελληνιστί “Προσχεδιασμένα μωρά”.

Designer babies

Τα μέσα υπάρχουν. Κινέζοι επιστήμονες έχουν ήδη πειραματιστεί με εμβρυικά κύτταρα και ήταν εν μέρει επιτυχημένοι. Βέβαια υπάρχουν σοβαρά εμπόδια που πρέπει να ξεπεράσουμε. Και ένα από αυτά είναι οι επιπτώσεις των πράξεων μας. Η τροποποίηση γενετικών κυττάρων θα αλλάξει δραστικά το γονιδίωμα (συνολικό DNA) του είδους μας καθώς τα τροποποιημένα χαρακτηριστικά θα κληροδοτηθούν από γενιά σε γενιά.

Θα αρχίσει σταδιακά. Τα πρώτα Designer babies θα τροποποιηθούν ώστε να μην νοσήσουν από μια οικογενειακή ασθένεια. Αλλά με το που γεννηθεί ο πρώτος γενετικά τροποποιημένος άνθρωπος, θα ανοίξει μια πύλη που δεν μπορεί να ξανακλείσει. Όσο η γενετική τροποποίηση θα γίνεται πιο αποδεκτή και τα μέσα μας πιο ισχυρά, η περιέργεια μας θα ανέρχεται στη επιφάνεια. Εάν προστατεύεις το παιδί σου από το Alzheimer, γιατί να μην του δώσεις και γαλανά ματιά, ή μήπως καλύτερο μεταβολισμό ή μυική μάζα; Τα σύνορα μεταξύ υγείας-θεραπείας και αισθητικής- βελτίωσης είναι ιδιαίτερα θολά και ο πειρασμός μας υπέρλαμπρος. Ποιες γενετικές καταστάσεις χρήζουν διόρθωσης και ποιες όχι;

Προκλήσεις στον δρόμο

Μπορεί αυτά τα σενάρια ενός κόσμου με επιλογές ανθρώπων σύμφωνα με τα δικά μας κριτήρια υγείας και ευμάρειας να φαντάζουν τρομακτικά. Ωστόσο, ζούμε ήδη σε αυτόν τον κόσμο. Εξετάσεις για γενετικές ασθενείς γίνονται ανελλιπώς σε εγκύους και πολλές φορές η κύηση διακόπτεται. Η επιλογή τερματισμού της κύησης είναι απόλυτα προσωπική. Πρέπει όμως να αντιληφθούμε ότι επιλέγουμε ανθρώπους βάση ιατρικών καταστάσεων. Πάρτε παράδειγμα το σύνδρομο Down. Eπι το πλείστον υγιείς άνθρωποι, ωστόσο 92% των περιπτώσεων κύησης με τρισωμία 21 διακόπτεται. Άλλο παράδειγμα. Η προεμφυτευτική γενετική διάγνωση είναι επίσης πραγματικότητα εδώ και 28 χρόνια. Με την συγκεκριμένη τεχνική, τα ωάρια που έχουν συλλεχθεί για μια εξωσωματική γονιμοποίηση ελέγχονται για συγκεκριμένες ασθένειες και χαρακτηριστικά, με τους γονείς να επιλέγουν ποιο είναι το ωάριο που θα γονιμοποιηθεί εν τέλει. Διαλέγεις το παιδί σου πρακτικά. Η κατάσταση αυτή δεν θα αντιστραφεί και πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα ευσυνείδητοι και προσεκτικοί καθώς θα μπορούμε να κάνουμε όλο και περισσότερες επιλογές.

Συμπέρασμα

Δεν είμαστε σε αυτό το επίπεδο ακόμα. Πολλά εγχειρήματα τροποποίησης αποτυγχάνουν ή έχουν σοβαρές επιπτώσεις. Πολύ απλά, ακόμα μας λείπει γνώση σχετικά με τον πλήρη ρόλο των γονιδίων μας. Όταν την αποκτήσουμε το μέλλον μπορεί να φαντάζει λαμπρό. Ελλοχεύουν ωστόσο και τρομακτικοί κίνδυνοι. Φανταστείτε τι θα μπορούσε να επιφέρει ένα τέτοιο δώρο στα χέρια ενός Kim Dong Hyun ή ενός Αδόλφου Χίτλερ. Οι περισσότερες από εμάς δεν είναι γενετικά άψογοι, θα μας επιτρεπόταν άραγε να υπάρχουμε σε ένα τέτοιο μέλλον; Η τεχνική αυτή θα είναι προσιτή μόνο στους οικονομικά ισχυρούς. Τι θα γίνει με τους υπόλοιπους; Αύξηση της ταξικής απόκλισης. Τι θα γίνει με την ανθρώπινη διαφορετικότητα; Εργοστασιοποιημένα άτομα.

Αν και οι παραπάνω θα ήταν εύλογες αιτίες απαγόρευσης της γενετικής τροποποίησης, αυτό θα αποτελούσε σφάλμα. Η απαγόρευση επιφέρει συνήθως τα αντίθετα από τα επιθυμητά αποτελέσματα. Μόνο η διαφάνεια, η συζήτηση και η συμμετοχή μπορούν να εγγυηθούν μια σοφή χρήση της τεχνογνωσίας. Ο ουρανός είναι το ταβάνι μας, και η επιστημονική φαντασία είναι σχεδόν πραγματικότητα για ακόμα μια φορά, γεμάτη προκλήσεις και διλήμματα.

Μάριος Μουρατάι, Φοιτητής Ιατρικής

Πηγή εικόνας: https://thumbs.dreamstime.com/b/genetic-engineering-gene-manipulation-concept-hand-replacing-part-dna-molecule-89207237.jpg

(Visited 62 times, 1 visits today)

Κλείσιμο