Written by 6:11 μμ Αρθρογραφία, Επικαιροτητα, Παολίνα Ελέζι

Χούντα: Τέχνη και Πολιτισμός| Παολίνα Ελέζι

Ο θάνατος της τέχνης, της ψυχαγωγίας και του πολιτισμού οδήγησε και στο θάνατο του ελεύθερου πνεύματος, της αντίληψης και της προοδευτικότητας. Θάνατος, που είχε ως συνέπεια το σκληρό και άδικο σκοτωμό δεκάδων φοιτητών για την υπεράσπιση και την επαναφορά της ελευθερίας, της δικαιοσύνης, της ισότητας και της σωστής εκπαίδευσης.

Κανείς δε μπορεί να ξεχάσει την 21η Απριλίου 1967, μια ημερομηνία σταθμό για όλους τους Έλληνες, καθώς επιβλήθηκε η Στρατιωτική Δικτατορία στη χώρα μας. Εξίσου σημαντική είναι και η σημερινή ημέρα, μια αντιχουντική εξέγερση, η οποία κατέληξε με δεκάδες νεκρούς φοιτητές στο χώρο του Πολυτεχνείου από αστυνομικούς και στρατιώτες, τα ξημερώματα της 17 Νοέμβρη 1973. Τέτοια γεγονότα φαίνεται πως είχαν επηρεάσει τη καθημερινότητα των ανθρώπων σε όλους τους τομείς. Έντονες αλλαγές είναι εμφανείς στη συμπεριφορά και την έκφραση των καλλιτεχνών και όχι μόνο.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

Γενικότερα η δεκαετία του ’60 ήταν η εποχή “επανάστασης” της μόδας, του κινηματογράφου και ιδιαίτερα της μουσικής, καθώς επικρατούσε η Rock σε όλες τις μορφές της (Rock ‘n Roll, Hard Rock, Folk-Rock). Τι γινόταν όμως στην Ελλάδα της Χούντας και ποια είδους “επανάσταση” μπορούσε να διαχειριστεί;

Ήταν μια από τις πιο ανατρεπτικές περιόδους για την Ελλάδα. Τα δεδομένα είχαν αλλάξει. Στο χώρο της μουσικής τα λαϊκά τραγούδια με τους ρομαντικούς στίχους που αποτελούσαν καταφύγιο για τους ανθρώπους, άρχισαν σταδιακά να εξαφανίζονται. Σημαντικοί ερμηνευτές της εποχής, όπως ο Στέλιος Καζαντζίδης, είχαν αποσυρθεί. Οι στίχοι των τραγουδιών έπρεπε να προσαρμοστούν στη νέα πραγματικότητα.. ή και όχι.

Μια από τις πιο εμβληματικές προσωπικότητες στο χώρο αυτό ήταν ο συνθέτης και στιχουργός Μίκης Θεοδωράκης, του οποίου τα τραγούδια έχουν κυρίως συνδεθεί με την περίοδο αυτή και ιδιαίτερα με την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Τεράστια ήταν η απήχησή του και στο εξωτερικό όπου βρίσκει υποστήριξη από σπουδαίες προσωπικότητες του καλλιτεχνικού χώρου, κυρίως για την απελευθέρωσή του, διότι είχε φυλακιστεί λόγω της ίδρυσης της αντιδικτατορικής οργάνωσης Π.Α.Μ. (Πατριωτικό Αντιδικτατορικό Μέτωπο). Μερικά από τα αξέχαστα και διαχρονικά τραγούδια που σηματοδοτούν τη μέρα είναι “Ο δρόμος”, “Ένα το χελιδόνι”, “Το γελαστό παιδί”, “Της δικαιοσύνης ήλιε νοητέ” και “Πότε θα κάνει ξαστεριά”.

Είχε απαγορευθεί η είσοδος του εκσυγχρονισμού, της διαφορετικότητας και της απελευθέρωσης. Μπήκε ένα “στοπ” στη νεολαία και οι προκαταλήψεις είχαν φτάσει στο αποκορύφωμά τους.

Η Μελίνα Μερκούρη χάνει την ελληνική υπηκοότητα, τον Αύγουστο του ‘67, ο Θεοδωράκης φυλακίζεται, το έθιμο της αποκριάς καταργείται, οι μακρυμάλληδες δεν πρέπει να είναι  μακρυμάλληδες, όποιος φοιτητής είχε αντιχουντικές απόψεις δεν είχε δικαίωμα στην εκπαίδευση και εννοείται πως η διδασκαλία σημαντικών επιστημόνων και φιλοσόφων δεν είχε θέση στα σχολεία, καθώς και πολλά άλλα ωραία.

Ας περάσουμε στον κινηματογράφο και τον τύπο.

Ο ελληνικός κινηματογράφος πέρασε πολλές περιπέτειες. Να σημειωθεί πως ταινίες στις οποίες πρωταγωνιστούσαν η Μελίνα Μερκούρη και η Ειρήνη Παπά δεν προβάλλονταν. Ο λόγος; Οτιδήποτε έκαναν οι συγκεκριμένες ηθοποιοί, εξέφραζε τον Κομμουνισμό.

 Ίσως κάποιες φορές ανέβαιναν θεατρικές παραστάσεις αρχαίων φιλοσόφων, αφού τα ενέκρινε ο στρατός. Κλασσικές ταινίες της εποχής ήταν μεταξύ άλλων “Η Αλίκη δικτάτωρ”, “Στεφανία”, “Ξύπνα Βασίλη” και “Η Ρένα είναι οφσάιντ”, ταινίες οι οποίες λογοκρίθηκαν.

Λίγους μήνες πριν την εξέγερση του Πολυτεχνείου, τον Ιούνιο του 1973 είχε ανεβεί η σατιρική παράσταση “Το μεγάλο μας τσίρκο” του Ιάκωβου Καμπανέλλη, με πρωταγωνιστές την Τζένη Καρέζη και τον Κώστα Καζάκο. Οι δύο ηθοποιοί συνελήφθησαν δύο φορές, το έργο όμως ανέβηκε ξανά από τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους και τον Αύγουστο του 1974 προστέθηκε “Το προσκύνημα”, τραγούδι αφιερωμένο στους νεκρούς της 17 Νοέμβρη.

Από τη λογοκρισία δε θα μπορούσε να λείπει και η ενημέρωση, αυτή τη φορά όμως σε συνδυασμό με την προπαγάνδα.

Τα πρώτα χρόνια της δικτατορίας κυριαρχούσε η λογοκρισία, για την οποία υπεύθυνοι ήταν αξιωματικοί, δημοσιογράφοι και υπάλληλοι της Προεδρίας. Έντονη τα δύο πρώτα χρόνια της χούντας ήταν η προληπτική λογοκρισία, ενώ στη συνέχεια η κατασταλτική.

Τι σημαίνουν αυτοί οι όροι; Ουσιαστικά στην πρώτη, την ευθύνη είχε ο λογοκριτής, στη δεύτερη όμως ο δημοσιογράφος, γι’αυτό και ήταν πιο σκληρή. Υπήρχε γενικότερα ένα κλίμα φόβου.

Εννοείται πως όλα περιστρέφονταν γύρω από το δικτατορικό καθεστώς, με τις εφημερίδες να έχουν το ίδιο περιεχόμενο. Ίσως κάποιοι δημοσιογράφοι προσπάθησαν να περάσουν μηνύματα, πολλοί ήταν και αυτοί που ήταν με το μέρος της τότε κυβέρνησης.

Έκλεισαν γνωστές έως σήμερα ελληνικές εφημερίδες, ανάμεσά τους το “Έθνος”, και εφημερίδες της Αριστεράς, όπως η “Αυγή”. Συνελήφθησαν αρχισυντάκτες και δημοσιογράφοι. Βέβαια και μέσα και έξω από τις φυλακές άρχισαν να κυκλοφορούν παράνομα εφημερίδες και περιοδικά, όπως “Τα τετράδια της φυλακής” και ο “Ριζοσπάστης”. Όπως γίνεται αντιληπτό, στόχος της λογοκρισίας ήταν να μειωθεί η κυκλοφορία τους.

Ποια η στάση του τύπου τις ημέρες της εξέγερσης;

Την πρώτη ημέρα δε δόθηκε ιδιαίτερη βαρύτητα. Τις επόμενες δύο όμως όλα τα βλέμματα είχαν στραφεί στο Πολυτεχνείο. Στις 16 Νοεμβρίου, ήδη είχε μαζευτεί κόσμος, για να υποστηρίξει τους φοιτητές. Την επομένη, απαγορεύτηκε η κυκλοφορία του τύπου, λόγω στρατιωτικού νόμου.

Θα σταθούμε στα “γραπτά” της εποχής, καθώς δεν μπορούμε να παραλείψουμε το ρόλο της λογοτεχνίας και την οπτική των συγγραφέων και των ποιητών.

Οι προσωπικότητες αυτές έδειχναν την αντίστασή τους την περίοδο 1967-1969 στη λογοκρισία με τη “Σιωπή”, όπως χαρακτηρίστηκε από τον τύπο, όχι μόνο εγχώρια αλλά και διεθνώς. Σταμάτησαν να εκδίδονται βιβλία τους.

Η σιωπή αυτή λοιπόν σπάει στις 28 Μαρτίου 1969 με την αντιχουντική δήλωση του Έλληνα νομπελίστα ποιητή Γιώργου Σεφέρη, η οποία ακουγόταν σε πολλούς ραδιοφωνικούς σταθμούς, ελληνικούς και ξένους. Το μήνυμα του Σεφέρη δεν δημοσιεύτηκε σε καμία εφημερίδα εκτός από τη “Νέα Εστία”. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι δεν “ξύπνησε” τους υπολοίπους του είδους του.

Έτσι, στα μέσα του καλοκαιριού του ‘70 δημοσιεύτηκαν από τον εκδοτικό οίκο “Κέδρος” τα “Δεκαοχτώ Κείμενα” γραμμένα από τους μεγαλύτερους ποιητές, ανάμεσά τους οι Γιάννης Ρίτσος, Σπύρος Πλασκοβίτης, Μανόλης Αναγνωστάκης και φυσικά ο Γιώργος Σεφέρης. Γνώρισαν μεγάλη επιτυχία και επανεκδόθηκαν και τα επόμενα χρόνια.

Η εξέγερση της 17 Νοέμβρη, όπως ήταν λογικό, άσκησε τεράστια επιρροή για πολλούς εξέχοντες ποιητές της γενιάς τους (“Εδώ Πολυτεχνείο”, του Φώτου Γιοφύλλη , “Φοβάμαι”, του Μανόλη Αναγνωστάκη και “Στους σκοτωμένους σπουδαστές του Νοεμβρίου” της Λένας Παππά).

Συνεπώς, ο θάνατος της τέχνης, της ψυχαγωγίας και του πολιτισμού οδήγησε και στο θάνατο του ελεύθερου πνεύματος, της αντίληψης και της προοδευτικότητας. Θάνατος, που είχε ως συνέπεια το σκληρό και άδικο σκοτωμό δεκάδων φοιτητών για την υπεράσπιση και την επαναφορά της ελευθερίας, της δικαιοσύνης, της ισότητας και της σωστής εκπαίδευσης.

Και η απάντηση του στρατού; Να διαλύσει το νέο.

Παολίνα Ελέζι, Φοιτήτρια Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών

Βιβλιογραφία:

Πολιτιστική Πρωτοβουλία, “Ο Πολιτισμός στη χούντα” (https://polprose.wixsite.com/popose/—-cnno, τελευταία πρόσβαση στις 10/10/2020)

Σαν σήμερα, “Η εξέγερση του Πολυτεχνείου” (https://www.sansimera.gr/articles/190,  τελευταία πρόσβαση στις 10/11/2020)

HealthyLiving.gr, “Φάκελος 21η Απριλίου: Ο Πολιτισμός τα χρόνια της χούντας” , 21 Απριλίου 2011 (https://www.healthyliving.gr/2011/04/21/%CF%86%CE%AC%CE%BA%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CF%82-21%CE%B7-%CE%B1%CF%80%CF%81%CE%B9%CE%BB%CE%AF%CE%BF%CF%85-%CE%BF-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82-%CF%84%CE%B1-%CF%87/, τελευταία πρόσβαση στις 10/10/2020)

In.gr, “Πολυτεχνείο: Τα μέσα ενημέρωσης, η λογοκρισία και η προπαγάνδα”, 16 Νοεμβρίου 2019 (https://www.in.gr/2019/11/16/plus/features/polytexneio-ta-mesa-enimerosis-logokrisia-kai-propaganda/, τελευταία πρόσβαση στις 10/10/2020)

Πηγή Εικόνας: https://www.google.com/search?q=%CF%87%CE%BF%CF%8D%CE%BD%CF%84%CE%B1%20%CF%84%CE%AD%CF%87%CE%BD%CE%B7%20%CE%BA%CE%B1%CE%B9%20%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82&tbm=isch&hl=el&chips=q%3A%CF%87%CE%BF%CF%8D%CE%BD%CF%84%CE%B1%20%CF%84%CE%AD%CF%87%CE%BD%CE%B7%20%CE%BA%CE%B1%CE%B9%20%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%83%2Conline_chips%3A%CF%84%CE%B7%CF%83%20%CF%87%CE%BF%CF%85%CE%BD%CF%84%CE%B1%CF%83&rlz=1C1CHBD_enGR919GR919&sa=X&ved=2ahUKEwi9jqToufrsAhXC16QKHevxABcQ4lYoCXoECAEQHg&biw=1903&bih=969&fbclid=IwAR3-cD2yLt3E0p3b0yBVwg630t78zPlAWvupqd6EsJIkzI42lq0ZpExhxZI#imgrc=Z_8B4OVpmUcbMM

(Visited 99 times, 1 visits today)

Κλείσιμο