Written by 12:23 μμ Αρθρογραφία, Επικαιροτητα, Θανάσης Σκούφιας

Αποκηρύσσοντας το παρελθόν (;)| Θανάσης Σκούφιας

Στη συνείδηση πολλών Ελλήνων, έως και σήμερα, ο Λαμπράκης δεν αποτελεί απλώς φορέα των ιδανικών που εκπροσωπούσε, της Δημοκρατίας και της Ειρήνης. Αποτελεί την προσωποποίηση τους, παρέχοντας τους ανθρώπινη υπόσταση.

Είναι άραγε η Δημοκρατία ο θεμέλιος λίθος για την επίτευξη της αδιάλειπτης Ειρήνης σε μια περιοχή; Μήπως συμβαίνει το αντίστροφο; Μήπως δηλαδή είναι η Ειρήνη, η βασική προϋπόθεση για την εδραίωση της Δημοκρατίας σε ένα τόπο; Αναλογιζόμενοι την κατάσταση της Συρίας και της Σαουδικής Αραβίας αντίστοιχα, αυτές οι απόψεις καταρρίπτονται. Τόσο απλά. Στην Ευρώπη του 21ου αιώνα αυτά τα δυο πανανθρώπινα αγαθά μοιάζουν αυτονόητα, ιδιαίτερα για τις νεότερες γενιές. Ωστόσο, οι μεγαλύτερης ηλικίας άνθρωποι διατηρούν «ζωντανά» στο μυαλό τους τα βιώματα που τους κληροδότησαν τα απολυταρχικά καθεστώτα του 20ου αιώνα. Ενώ κάποιοι εξ αυτών θυμούνται και τη φρίκη του Β’ παγκοσμίου πολέμου. Το βέβαιο είναι ότι τα βιώματα αυτά έχουν διδακτικό περιεχόμενο πλέον.

Διαχρονικά η εργαλειοποίηση της Δημοκρατίας από κάποιο δημοκρατικό κράτος αποτελεί συνήθης πρακτική. Χρησιμοποιείται δηλαδή ως «όπλο» για την άσκηση επεκτατικής πολιτικής εναντίον ενός άλλου κράτους. Αρχής γενομένης από τον πελοποννησιακό πόλεμο, η δημοκρατική Αθήνα «ιδεολογικοποίησε» το πολίτευμα της απέναντι στην καταπιεστική Σπάρτη, με στόχο την υποταγή της. Αντίστοιχα, οι ΗΠΑ εμφορούμενες από δημοκρατικές πεποιθήσεις, επιτέθηκαν στη διάρκεια του ψυχρού πολέμου στο κομμουνιστικό Βιετνάμ. Τόσο η Αθήνα, όσο και οι ΗΠΑ ηττήθηκαν ολοσχερώς. Και στις δυο περιπτώσεις αποδεικνύεται το πώς εν καιρώ ειρήνης μετουσιώνεται η Δημοκρατία σε άλλοθι, για τη διεξαγωγή πολέμου.

Ο πόλεμος αποτέλεσε για πολλούς αιώνες το κυριότερο μέσο διαπραγμάτευσης μεταξύ των μεγάλων αυτοκρατοριών και βασιλείων της Ευρώπης. Μέχρι και τα μέσα του περασμένου αιώνα ο πόλεμος αποτελούσε το πιο σημαντικό διαπραγματευτικό «χαρτί» των κρατών. Δε πρέπει να λησμονούμε ότι ο ειρηνικός βίος τον  οποίο διάγουμε συνιστά την εξαίρεση στον κανόνα της ανθρώπινης ιστορίας, και όχι τον ίδιο το κανόνα. Η ειρήνη έλαβε νομική διάσταση στα τέλη του 19ου αιώνα, με την πρώτη διάσκεψη Ειρήνης που διοργανώθηκε στη Χάγη στα 1899. Στόχος της ήταν η ειρηνική επίλυση των κρίσεων και η πρόληψη των πολέμων. Ο Α΄παγκόσμιος πόλεμος λίγα χρόνια αργότερα όμως, διέψευσε τις ελπίδες που είχαν δημιουργηθεί στη Χάγη.

«Σταθμό» στη παγκόσμια Ειρήνη που ακολούθησε, θεωρούνται «τα 14 σημεία» του Αμερικανού προέδρου Ουίλσον λίγους μήνες πριν τη λήξη του πολέμου. Μέσα σε αυτό το ιδεαλιστικό περιβάλλον προστέθηκε και η καταδίκη του πολέμου ως μέσο άσκησης εξωτερικής πολιτικής το 1929 με το σύμφωνο Μπριάν-Κέλογκ. Μετά και τον Β’ παγκόσμιο πόλεμο, οι διακρατικές σχέσεις διαμορφώθηκαν στο πλαίσιο του καταστατικού χάρτη του ΟΗΕ. Αντίστοιχους «σταθμούς» έχει και η διαδικασία εκδημοκρατισμού των κρατών σε όλο τον κόσμο. Με αφετηρία βέβαια την πόλη-κράτος των Αθηνών, η Δημοκρατία αφομοιώθηκε αλλά και προσαρμόστηκε σε πολλά κράτη της γης. Αρκετούς αιώνες μετά ο Διαφωτισμός ανέδειξε την έννοια του πολίτη έναντι του υπηκόου, ενώ μέσα και από τα «κύματα» εκδημοκρατισμού των κρατών η Δημοκρατία κατέστη το πιο διαδεδομένο πολίτευμα σε όλο τον κόσμο.

Αδιαμφισβήτητα, η δημοκρατική συνείδηση του ελληνικού λαού καθώς και η αποστροφή του για το πόλεμο καλλιεργήθηκε αισθητά μετά τον Β’ παγκόσμιο πόλεμο. Υπήρξαν σημαντικές προσωπικότητες που «πάλεψαν» για τη Δημοκρατία και τη παγκόσμια ειρήνη, σε μια χρονική συγκυρία που η απειλή του πυρηνικού πολέμου αυξάνονταν. Μια τέτοια προσωπικότητα ήταν και ο Γρηγόρης Λαμπράκης. Μέσα από τη δράση του ως βουλευτής της ΕΔΑ από το 1961, αλλά και με τη συμβολή του στην ίδρυση της «Ελληνικής Επιτροπής για τη Διεθνή Ύφεση και Ειρήνη», όπου επιδιώκονταν η αποκατάσταση της Ειρήνης σε όλο τον κόσμο καθώς και ο πυρηνικός αφοπλισμός. Οι δράσεις αυτές συνδυάζονταν με τις αντίστοιχες του παγκοσμίου κινήματος ειρήνης που γιγαντώνονταν τη δεκαετία του ’50.

Ο Λαμπράκης ήταν βασική «αρτηρία» του ειρηνικού κινήματος στην Ελλάδα. Η συμμετοχή του στην πορεία από το Ολντερμάστον στο Λονδίνο τον Απρίλη του 1963, καθώς και η παρουσία του λίγες μέρες αργότερα στον Μαραθώνα, σε μια προσπάθεια διεξαγωγής πορείας με αντίστοιχο περιεχόμενο μέχρι την Αθήνα, τεκμηρίωναν την προσήλωση του στην ειρήνη. Στη συνείδηση πολλών Ελλήνων, έως και σήμερα, ο Λαμπράκης δεν αποτελεί απλώς φορέα των ιδανικών που εκπροσωπούσε, της Δημοκρατίας και της Ειρήνης. Αποτελεί την προσωποποίηση τους, παρέχοντας τους ανθρώπινη υπόσταση. Για αυτό το λόγο, άλλωστε, το θανάσιμο τραύμα που δέχτηκε στις 22/5/1963 στη Θεσσαλονίκη οδηγώντας τον στο θάνατο λίγες μέρες αργότερα, ήταν τραύμα στην ίδια την Δημοκρατία και την Ειρήνη.

Οι άνθρωποι που διαπνέονται (ή τουλάχιστον έτσι ισχυρίζονται) από δημοκρατικό φρόνημα και πασιφιστική διάθεση, οφείλουν να θυμούνται ποιος ήταν και τι πέτυχε ο Λαμπράκης. Η δολοφονία του από το παρακράτος ήταν το ηχηρό προανάκρουσμα για τη στρατιωτική δικτατορία λίγα χρόνια μετά. Μάλιστα, η απώλεια του επικύρωσε τους κινδύνους που εγκυμονούσαν για την δημοκρατική ομαλότητα και την αμφισβήτηση της ειρήνης συνολικά. Η μνημόνευση όλων των «Λαμπράκηδων» δεν είναι γραφική, αλλά η απόδειξη του «πως η ανάγκη γίνεται ιστορία». Πως δηλαδή γεγονότα περασμένων δεκαετιών με σημείο αναφοράς τη Δημοκρατία και την Ειρήνη, μετατράπηκαν σε  ελληνική ιστορία με παραδειγματικό χαρακτήρα για τη κοινωνία.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης στο πλαίσιο τηλεοπτικής συνέντευξης του στις 27/5/2018, σχολιάζοντας την ανακοίνωση ενός άλλου κόμματος με αναφορές στη δολοφονία του Λαμπράκη, είπε κατά λέξη: «το παιδί των δεκαεφτά ετών που θα ψηφίσει για πρώτη φόρα το ενδιαφέρει πως θα είναι η Ελλάδα το 2030, ή το ενδιαφέρει τι έγινε  το 1963». Ασφαλώς και το παιδί ενδιαφέρεται πως θα είναι η Ελλάδα το 2030. Ασφαλώς και όλα τα παιδιά  επιθυμούν να βελτιώνεται η χώρα τους σε όλους τους τομείς. Αυτό όμως δεν αναιρεί σε καμία περίπτωση την ανάγκη που υπάρχει να παραμείνει η υπόθεση του Λαμπράκη αλησμόνητη. Όπως, αντίστοιχα, αλησμόνητο κομμάτι της ελληνικής ιστορίας πρέπει να είναι και η στρατιωτική δικτατορία του 1967-1974, η ελληνική επανάσταση του 1821 ή και το έπος του 1940.

Τα θετικά ή αρνητικά γεγονότα που στιγματίζουν τις εξελίξεις σε ένα τόπο, αποκτούν αυτομάτως ιστορικό υπόβαθρο. Ρόλος της Ιστορίας είναι η κατανόηση του παρελθόντος και η ερμηνεία των γεγονότων εκείνων. Γιατί έγινε η ελληνική επανάσταση; Γιατί το δημοκρατικό πολίτευμα καταλύθηκε το 1967; Κατά την ίδια λογική: Γιατί ο Γρηγόρης Λαμπράκης δολοφονήθηκε; Η ιστορία του κάθε λαού είναι το μέσο που του επιτρέπει να πορεύεται με ασφάλεια στο μέλλον. Είναι το εργαλείο που θα αποτρέψει να επαναληφθούν λάθη του παρελθόντος. «Όποιος δεν θυμάται το παρελθόν του, είναι καταδικασμένος να το ξαναζήσει», ανέφερε ο Ισπανός φιλόσοφος George Santayana.

Θανάσης Σκούφιας, Φοιτητής Σλαβικών, Βαλκανικών και Ανατολικών Σπουδών

Πηγή εικόνας: https://www.google.com/search?q=%CE%B3%CF%81%CE%B7%CE%B3%CF%8C%CF%81%CE%B7%CF%82+%CE%BB%CE%B1%CE%BC%CF%80%CF%81%CE%AC%CE%BA%CE%B7%CF%82&sxsrf=ALeKk00MeanyMckHkjsG8fgsrPlHzViE3A:1590139116769&source=lnms&tbm=isch&sa=X&ved=2ahUKEwi14MrpkcfpAhUV6OAKHRdCAggQ_AUoAXoECBYQAw&biw=1094&bih=472&dpr=1.25#imgrc=Tm-l9i6v2lweaM

(Visited 57 times, 1 visits today)

Κλείσιμο