Written by 11:44 πμ Αρθρογραφία, Επικαιροτητα, Θανάσης Σκούφιας

(ΑΝΑ)κρίνοντας τις γνώσεις μας| Θανάσης Σκούφιας

Μετά το πέρας της δικής μας υποχρέωσης, που οπωσδήποτε συνεπάγεται με ανταμοιβή, δεν μας ενδιαφέρει τίποτα.

Η τέχνη του να μάθεις να σκέφτεσαι και να αναλύεις, καταλήγοντας σε συμπεράσματα είναι μια βασική αρχή ενός κριτικά σκεπτόμενου άνθρωπου.  Η τέχνη αυτή που αποτέλεσε εφαλτήριο προόδου, καθιερώνεται στη διάρκεια του 19ου αιώνα στην Ευρώπη, μετά και τη Γαλλική επανάσταση. Μια επανάσταση κοινωνική, ανατρεπτική και εξαιρετικά ριζοσπαστική. Αυτός ήταν άλλωστε και ο λόγος που οι πολέμιοι αυτής συσπειρώθηκαν γύρω από την λογική της ανάσχεσης των συνεπειών της. Η «Ιερή Συμμαχία» συστάθηκε για να ακυρώσει τις πανανθρώπινες ιδέες του ουμανισμού, όπως αυτές απέρρεαν από το Διαφωτισμό και τη Γαλλική επανάσταση.

Από το 1789 και έπειτα οι επιστήμες αποτινάσσοντας τα δεσμά της εκκλησιαστικής εξάρτησης, απελευθερώνονται και αναζητούν την αλήθεια βασισμένη όχι «στην ελέω θεού βασιλεία», αλλά στη λογική. Ακόμη και σε περιόδους αναταραχών που ακολούθησαν, η σπορά που είχε «πέσει», ρίζωσε. Η γνώση επιβίωσε και στα ταραγμένα χρόνια του μεσοπολέμου. Μπορεί να υπήρξαν κάποιοι ακαδημαϊκοί που γοητεύτηκαν από τα φασιστικά ιδεώδη και να μυήθηκαν σε αυτά, υπήρξαν όμως και εκείνοι που εγκατέλειψαν την Ευρώπη συνεχίζοντας ανεπηρέαστοι το επιστημονικό τους έργο. Αλλά και τα χρόνια που ακολούθησαν του Β’ παγκοσμίου πολέμου η ακαδημαϊκή κοινότητα ταλαντεύτηκε, όσον αφορά τις αξίες που πρέσβευε η Δύση και η Ανατολή.

Ήταν και παραμένει γοητευτικό να κατέχεις το τίτλο του «επιστήμονα», να είσαι μέλος της ακαδημαϊκής κοινότητας, επιζητώντας την μια και μοναδική αλήθεια. Άραγε όμως αυτό που ξεκίνησε να μεταβάλλεται από το 1789 και έπειτα, υφίσταται σήμερα; Όσες γνώσεις και πληροφορίες και αν διαθέτει κάποιος, αν δε μπορεί να τις επεξεργαστεί και απλώς συνιστά φορέα τους τότε τι κερδίζει; Βασική προϋπόθεση προκειμένου αυτές όλες οι γνώσεις να είναι παραγωγικές και ωφέλιμες πρώτα απ’ όλα για τον ίδιον τον «επιστήμονα», είναι η κριτική του σκέψη. Αν δηλαδή αδυνατεί να προβεί σε συνδυαστικές αναζητήσεις αρκούμενος μονάχα στην καταγραφή των γεγονότων, τότε η αποτυχία σε ποιόν ανήκει; Στον ίδιον ή τους δασκάλους του;

Η «στεγνή» γνώση είναι προνόμιο πολλών συνανθρώπων μας σήμερα. Μας αρέσει αλήθεια πιστεύω που όλοι μας μπαίνουμε σε «κουτάκια». Μας αρέσει που αποκτούμε μια συγκεκριμένη εξειδίκευση. Ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε και τέλος!

Μετά το πέρας της δικής μας υποχρέωσης, που οπωσδήποτε συνεπάγεται με ανταμοιβή, δεν μας ενδιαφέρει τίποτα. Και όλο αυτό μας αρέσει γιατί είναι πιο ανάλαφρο και ξεκούραστο. Ασφαλώς όμως, ακόμη και αν θέλουμε να σκεφτούμε κριτικά, έστω και με μια δόση προβοκατόρικης διάθεσης, δε μπορούμε. Δεν επαρκεί ο χρόνος! Είναι πολύ συγκεκριμένα τα χρονικά όρια της ημέρας και μέσα σε αυτά πρέπει να προσαρμοζόμαστε αναλόγως. Τυποποιημένες πρακτικές, άβουλες λογικές.

Πλέον, μιλώντας για την Ελλάδα τουλάχιστον, η συντριπτική πλειοψηφία των παιδιών θα εισαχθεί σε κάποιο πανεπιστήμιο. Και αυτό ασφαλώς είναι πολύ ευχάριστο διότι και μικρότερα ποσοστά ανεργίας αποτυπώνονται στη πραγματικότητα για λογαριασμό του κράτους, αλλά και η κάθε οικογένεια καμαρώνει τον εκκολαπτόμενο «επιστήμονα» της.  Και έτσι όλοι είναι χαρούμενοι και ικανοποιημένοι! Και κατά κάποιο περίεργο λόγο, παρά και τις συνεχείς αλλαγές στο χώρο της παιδείας από την εκάστοτε κυβέρνηση, οι άνεργοι φιλόλογοι για παράδειγμα αυξάνονται διαρκώς δίχως να μπορούν να απορροφηθούν.

Οι σπουδές δεν πρέπει να θεωρείται αυτονόητο ότι εμφυσούν και τη κριτική διείσδυση. Αυτό δεν εναπόκειται στο πρόγραμμα σπουδών αλλά στο βαθμό που ο κάθε φοιτητής ή όχι αναλογιζόμενος για παράδειγμα ότι το έτος 1968 εκτός από την «Άνοιξη της Πράγας», συνέβησαν το Μάη του ίδιου έτους στη Γαλλία φοιτητικές εξεγέρσεις. Συνδυάζονται αυτά τα δυο; Υπάρχει κάποια σχέση ή πρόκειται για απλή χρονική σύμπτωση;  Αυτό θα μπορούσε να είναι ένα ενδεικτικό παράδειγμα του τι συμβαίνει όταν βάζουμε τη σκέψη μας εντός κάποιων συγκεκριμένων ορίων. Αυτομάτως τη περιορίζουμε.

Αναντίρρητα, σημαντικό πρόβλημα της σύγχρονης κοινωνίας και πολύ περισσότερο της σύγχρονης ακαδημαϊκής νοοτροπίας μας, είναι η άβουλή σκέψη όλων όσων αποφοιτούν αναζητώντας στη συνέχεια με τι πραγματικά θέλουν να ασχοληθούν. Οι εμπειρογνώμονες συνιστούν εξαιρετικά καταρτισμένους «επιστήμονες» που δεν είναι στρατευμένοι κομματικά, αλλά ως άκριτα και κυρίως απολιτίκ υποκείμενα καλούνται να δώσουν ξεκάθαρες λύσεις. «Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα», αποτελεί μια  λογική σκέψη των τεχνοκρατών του ΔΝΤ όταν αυτοί καθορίζουν τις μοίρες των λαών και κυβερνήσεων.

Η ανάγκη διεύρυνσης της κριτικής σκέψης, λαμβάνοντας υπόψη και τις συνθήκες που διαμορφώνονται στο πλαίσιο της πανδημίας, είναι απολύτως επιτακτική. Ο covid-19 αποτέλεσε και μέσο επιβολής αυταρχικών πολιτικών, ενδεικτική η περίπτωση της Ουγγαρία με τον Όρμπαν. Όχι ο ιός αυτός καθ’ αυτός, αλλά οι συνέπειες του θα είναι ακόμη πιο επικίνδυνες. Εκεί θα κριθεί το τι πραγματικά παράγεται στα πανεπιστήμια, θα φανεί το επίπεδο οξυδέρκειας και της αντίληψης, θα κριθεί αν τελικά διαμορφώνονται αληθινοί επιστήμονες ή απλώς… εμπειρογνώμονες.

Τώρα περισσότερο από ποτέ απαιτείται ένα φοιτητικό κίνημα αντίστοιχο με εκείνο της Τσεχίας και της Γαλλίας, του 1968. Κινήματα υγιή και με σαφείς διεκδικήσεις. Έτσι και πάλι, ώριμοι και ανοιχτόμυαλοι άνθρωποι να ασκήσουν την αναγκαία κριτική που θα αναδιαρθρώσει εκ νέου τις διαβρωμένες αξίες που σήμερα εκπροσωπούνται κυρίως στα social media και γιατί όχι, επανακτώντας τις ιδέες του 1789!

Θανάσης Σκούφιας, Φοιτητής Βαλκανικών Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών

Πηγή εικόνας: https://www.google.com/search?q=think+out+of+the+box&tbm=isch&ved=2ahUKEwishMWG8dPqAhWP_4UKHQ34DF4Q2-cCegQIABAA&oq=think+out+of+the+box&gs_lcp=CgNpbWcQAzICCAAyAggAMgQIABAeMgQIABAeMgQIABAeMgQIABAeMgQIABAeMgQIABAeMgQIABAeMgQIABAeOgQIIxAnOgQIABAYOgcIIxDqAhAnOgUIABCxA1DbrgZYzt0GYIDgBmgBcAB4BIABrAOIAcUskgEKMC4yMS4zLjMuMZgBAKABAaoBC2d3cy13aXotaW1nsAEKwAEB&sclient=img&ei=QmMRX6zbDY__lwSN8LPwBQ&bih=455&biw=1077&hl=el#imgrc=pHH-NohnL3j8WM

(Visited 38 times, 1 visits today)

Κλείσιμο